Γήινοι εξωγήινοι #02

Πηγή > Popaganda

Κάθριν Ράιλι: Η τρανς εκπαιδευτικός vιώθει ότι της «έκλεψαν»
τη δυνατότητα να κάνει coming out με τους δικούς της όρους

Συγγραφέας, εκπαιδευτικός, motivational speaker, η γυναίκα που εμπνέει
με τη ζωή της και την καριέρα της μιλάει στον Γιάννη Τσιούλη για το τρανς
βίωμά της, το coming out στους δικούς της ανθρώπους και αφηγείται τη ζωή της.

[ Φωτογραφίες: Γεράσιμος Δομένικος / FOSPHOTOS ]

Η Κάθριν Ράιλι είναι μια γυναίκα που γεμίζει τον χώρο με την παρουσία της. Eντυπωσιακή εμφανισιακά, με προσωπικότητα που κάνει κάποιον να θέλει να περάσει περισσότερο χρόνο μαζί της, αφού την γνωρίσει. Δύο ώρες φαντάζουν λίγες για να ακούσει κάποιος την ιστορία της ζωής της μέχρι τη στιγμή που έγινε γνωστή ως η τρανς εκπαιδευτικός, η οποία ήρθε να αλλάξει το αφήγημα γύρω από τη ζωή των τρανς ανθρώπων στην Ελλάδα.

Από τη σχέση της με τη θρησκεία μέχρι την επαγγελματική σταδιοδρομία μέχρι το coming out story της και την αγάπη της για τα comics και τα graphic novels, η γυναίκα που εμπνέει κάθε φορά που μιλάει, μοιράστηκε στην Popaganda το δικό της βίωμα που την έφερε σήμερα στη θέση που είναι.

Ένα long read που αξίζει κάθε λεπτό που θα αφιερώσετε για να διαβάσετε. 

Πες μου λίγο πώς ξεκίνησες να γράφεις.

Οι γονείς μου παντρεύτηκαν στην Ελλάδα και μετά από μία εβδομάδα μετανάστευσαν στο Σικάγο και ξεκίνησαν το δικό τους εστιατόριο εκεί, όπως σχεδόν κάθε Έλληνας μετανάστης. Εγώ γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αμερική. Εκεί σπούδασα αγγλική φιλολογία και λογοτεχνία. Ήθελα πάντα να γίνω συγγραφέας, αλλά το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν να γίνω εκπαιδευτικός γιατί μου αρέσει να διδάσκω εκτός από το να γράφω. Όταν μεγάλωνα δεν είχαμε internet όπως τώρα και δεν υπήρχαν queer βιβλία που να ήταν διαθέσιμα σε μένα. Θα ήθελα πολύ να είχα διαβάσει queer βιβλία εκείνη την εποχή. Μου άρεσε πολύ να πηγαίνω στη βιβλιοθήκη και να δανείζομαι παιδικά βιβλία με μικρές ιστορίες και διηγήματα. Διάβαζα από μικρή τέσσερα με πέντε την εβδομάδα. Και η μαμά μου μου αγόραζε τρία-τέσσερα βιβλία την εβδομάδα. Ξοδεύαμε σαν οικογένεια πολλά χρήματα σε βιβλία γιατί μου άρεσε πολύ να διαβάζω. Θυμάμαι στην ηλικία των εννέα άρχισα να γράφω μικρές ιστορίες. Δεν ήταν καλές μάλλον επειδή ήμουν παιδί, αλλά λάτρευα να γράφω. Στα 12 περίπου άρχισα να διαβάζω comics και graphic novels. Διάβαζα ακατάπαυστα. Τα comics ακόμα και σήμερα παραμένουν μία από τις μεγαλύτερες εμπνεύσεις μου. Όταν τελείωσα τις σπουδές μου είχα μια υπέροχη κουβέντα με τον πατέρα μου. Του είπα ότι θέλω να γίνω συγγραφέας και αυτός με ρώτησε αν μπορούσα να βιοποριστώ από αυτό. Με παρότρυνε να το κάνω, αλλά να έχω και μία εναλλακτική για να μη μπορεί κανείς να με εκμεταλλευτεί, για αυτό και ξεκίνησα πρώτα ως εκπαιδευτικός. Θεώρησα ότι ήταν πιο ασφαλής επιλογή.

Μιλώντας για comics, πώς βλέπεις την άνθιση των LGBTQIA+ χαρακτήρων που υπάρχει σε αυτά τον τελευταίο καιρό; 

 

Όταν ανακοίνωσε η DC ότι ο γιος του Superman, ο Jonathan Kent είναι bisexual, υπήρξε μεγάλη αντίδραση στον κόσμο. Οι άνθρωποι ακόμα δεν αποδέχονται τους LGBTQIA+ φανταστικούς χαρακτήρες που είναι παράλογο για μένα. Από τη μία αγαπώ ότι όσοι γράφουν comics προωθούν τη διαφορετικότητα, τη συμπεριληπτικότητα, τα θέματα σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου. Από την άλλη υπάρχουν αυτές οι αντιδράσεις. Οι άνθρωποι που έχουν βαθιά ριζωμένα στερεότυπα είναι αυτοί που αντιδρούν στην πραγματικότητα. Όμως ακόμα και με αυτή την αρνητική συνθήκη, η βιομηχανία των comics ευημερεί συστήνοντας τόσους queer χαρακτήρες. Οι νεότερες γενιές εμπνέονται από αυτούς. Τα παιδιά παίρνουν δύναμη από τέτοιους χαρακτήρες. Χάρηκα πολύ όταν ο Iceman έκανε come out ως gay μετά από τόσα χρόνια. Εντυπωσιάστηκα που η Marvel αποφάσισε να συνεχίσει το στόρι του ήρωα παρουσιάζοντας τον σαν queer χαρακτήρα. Βέβαια ο αγαπημένους χαρακτήρας από τους X-Men ήταν ο Gambit. Υπάρχουν τόσοι άλλοι χαρακτήρες στα comics που αγαπώ. Ο πρώτος Green Lantern είναι τώρα gay χαρακτήρας στη DC. Η Harley Quinn στη σειρά κινουμένων σχεδίων είναι ερωτευμένη με την Poison Ivy και είναι ένα power couple μαζί. Για μένα είναι σημαντικό τα studios που ευημερούν εκμεταλλευόμενοι τις ιστορίες των queer ανθρώπων να μην βλέπουν όλο αυτό που συμβαίνει σαν ένα trend γιατί νιώθω ότι κάνουν pinkwashing σε πολλές περιπτώσεις. Χαίρομαι που υπάρχει αντιπροσώπευση, αλλά είναι σημαντικό να σκεφτόμαστε αν οι queer άνθρωποι βγάζουν χρήματα από αυτό ή η cis κοινότητα κερδίζει μόνο ουσιαστικά.

Τι σου αρέσει πιο πολύ όσον αφορά στη διδασκαλία;

Δεν κάνω ιδιαίτερα μαθήματα γιατί είμαι μία γυναίκα με πολλή ενέργεια. Βαριέμαι να κάθομαι σε μία καρέκλα και να κάνω μάθημα με ένα παιδί μόνο. Αγαπώ την τάξη. Σε όλη την καριέρα μου δίδασκα σε ιδιωτικά σχολεία. Εκτός από αυτά εκπαίδευα και άλλους καθηγητές στην αγγλική φιλολογία σε δημόσια πανεπιστήμια και σε συνέδρια. Οπότε έχω δουλέψει και στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα.

Όσο δίδασκες σε τάξεις πριν κάνεις τη φυλομετάβασή σου ένιωθες δυσφορία για την ταυτότητα του φύλου σου;

Η πρώτη μου φορά που σύστησα κοινωνικά την Κάθριν σε εργασιακό χώρο ήταν σαν εθελόντρια σε ένα σχολείο προσφύγων εδώ στην Αθήνα. Έτρεμα και είχα άγχος για το τι θα συνέβαινε. Μέχρι το τέλος του μαθήματος με έπαιρναν όλα τα παιδιά αγκαλιά. Δεν είχα ολοκληρώσει τη φυλομετάβασή μου, είχα μόλις ξεκινήσει τις ορμόνες και ένιωθα δυσφορία με την εμφάνισή μου σε ένα βαθμό. Με αγάπησαν τόσο που μετά από δύο εβδομάδες η διευθύντρια μου έδωσε τη θέση της υποδιευθύντριας με αρμοδιότητα να οργανώσω το σχολείο. Μετά από δύο χρόνια σε αυτή τη θέση, βρήκα τη δύναμη και ξεκινήσω full time δουλειά ως Κάθριν.

Πώς έχει αλλάξει η σχέση σου με το σώμα σου στο πέρασμα του χρόνου;

Όταν άρχισα τη φυλομετάβαση η ιδέα μου για το τι συνιστά μια γυναίκα ήταν λάθος. Σκεφτόμουν ότι αυτό που κάνει μια γυναίκα είναι το ωραίο σώμα, τα μακριά μαλλιά και άλλα τέτοια στερεοτυπικά. Αυτό όμως δεν ισχύει. Μετά από έναν χρόνο μέσα στη φυλομετάβαση, συνειδητοποίησα ότι δεν υπάρχει γενικός ορισμός για το τι ορίζει μια γυναίκα, αλλά μόνο προσωπικές επιθυμίες για την εμφάνιση μας, τις οποίες ερμηνεύει ο καθένας μέσα από την προσωπική του έννοια της θηλυκότητας. Και αυτό μου έδωσε αυτοπεποίθηση. Ήμουν πάντα γυναίκα, αλλά η εμφάνισή μου είναι αυτή που με κάνει γυναίκα με αυτοπεποίθηση. Η αυτοπεποίθηση ήρθε δύο-τρία χρόνια αφού ξεκίνησα τη φυλομετάβαση, όταν άρχισε να αλλάζει το σώμα μου. Οι καμπύλες, τα μαλλιά, η αναδιανομή του λίπους μου έδωσαν την αυτοπεποίθηση που χρειαζόμουν.

Θεωρείς ότι η μαζική, στερεοτυπική ιδέα της θηλυκότητας είναι καταληκτικά επιβλαβής για τους τρανς ανθρώπους και τους επηρεάζει καταλυτικά;

Ναι. Χθες το βράδυ μου έστειλε ένα μακροσκελές μήνυμα μια υπέροχη τρανς γυναίκα που είναι τόσο γλυκιά. Μεταξύ άλλων που εκμυστηρεύτηκε ότι «ζηλεύει» το γεγονός ότι δεν μπορεί να κάνει pass όπως εγώ. Μου έστειλε μια φωτογραφία της και μου είπε για όλες τις ανασφάλειες που έχει σχετικά με το σώμα της. Μου είπε ότι το γεγονός ότι η εμφάνισή της παραπέμπει σε στερεοτυπικές εκφάνσεις αρρενωπότητας, την έκανε να μη βγαίνει ποτέ από το σπίτι της. Με διέλυσε η εξομολόγηση της γιατί απεχθάνομαι προσωπικά τα στερεότυπα. Καθένας από εμάς είναι σαν νιφάδα χιονιού και δεν θα έπρεπε να αγχωνόμαστε ή να προσπαθούμε να βάλουμε στεγανά στο τι σημαίνει να είναι ένας άνθρωπος γυναίκα ή άντρας εμφανισιακά. Της είπα το παραπάνω σαν παράδειγμα και άρχισα να της κάνω κομπλιμέντα για σημεία του σώματος της με σκοπό να την κάνω να νιώσει καλύτερα. Νιώθω ότι πρέπει να φτάσουμε σαν κοινωνία σε ένα σημείο που να αγαπάμε τον εαυτό μας, να απολαμβάνουμε τον εαυτό μας και να έχουμε το κουράγιο να βγαίνουμε έξω περήφανοι για εμφάνισή μας. Βέβαια για εμάς τις τρανς γυναίκες είναι πολλές φορές και επικίνδυνο.

Για να φτάσουμε σε αυτό το επίπεδο ως κοινωνία θεωρείς ότι είναι λύση να μπει στα σχολεία μάθημα “gender studies”;

Ένα χρόνο πριν στην Washington πρότειναν μια οδηγία στα σχολεία που ουσιαστικά περιελάμβανε την εισαγωγή των όρων των gender studies εξελικτικά στις τάξεις, όπως μαθαίνουμε γενικά σαν άνθρωποι. Στην πρώτη δημοτικού π.χ. τα παιδιά θα μάθαιναν για την έκφραση φύλου. Στη δευτέρα για την ταυτότητα φύλου. Στη τρίτη δημοτικού θα μιλούσαν για τον σεξουαλικό προσανατολισμό, ώστε να υπάρχει μια φυσική εξέλιξη στους όρους αυτούς και τα παιδιά να τους κατανοήσουν, να τους συνηθίσουν και να καταλάβουν ότι αυτά που μαθαίνουν είναι απολύτως φυσιολογικά. Υπήρξε τρομερή αντίδραση με αποτέλεσμα τελικά μόνο ορισμένα σχολεία να συμπεριλάβουν στο πρόγραμμα τους αυτή την οδηγία. Δεν ξέρω πώς εξελίχθηκε τελικά η κατάσταση, αλλά είναι μια αρχή τέτοιες ενέργειες. Στην Ελλάδα ξεκίνησαν σχολικά προγράμματα σεξουαλικού προσανατολισμού, άλλα όπως μου λένε οι μαθητές μου δεν αναφέρουν πουθενά για τρανς ανθρώπους και τι σημαίνει για κάποιον να είναι σε μία queer σχέση. Είναι πολύ κρίμα. Και πάντα αναρωτιέμαι τι τους διδάσκουν σε αυτά τα μαθήματα. Θα μπορούσαν να έχουν γίνει πολλά περισσότερα στην Ελλάδα.

Υπάρχει μια προβληματική άποψη ότι όταν κάποιος αναφέρει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου του, πολλοί συντηρητικοί άνθρωποι σχολιάζουν λέγοντας την καραμέλα «δεν με νοιάζει τι κάνεις στο κρεβάτι σου». Ήρθε η ώρα να συσχετίζουμε τα queer βιώματα με την αγάπη και την ύπαρξη των ανθρώπων;

Ακριβώς. Ο κόσμος φοβάται να αποδεχτεί ότι υπάρχουν άνθρωποι που είναι διαφορετικοί από αυτούς και πραγματικά αγαπούν ο ένας τον άλλον και ότι είναι εντάξει να αγαπά ο ένας τον άλλον. Ο μόνος τρόπος για να αλλάξει η κοινωνία για μένα είναι να εναποθέσουμε τις ελπίδες μας στις μελλοντικές γενιές που έχουν πιο ανοιχτά μυαλά και είναι πιο δεκτικές. Είναι σχεδόν αδύνατο να διδάξεις τις μεγαλύτερες γενιές. Το έχω δοκιμάσει πολλές φορές και είναι ατελέσφορο. Σε αντίθεση με αυτή τη γενιά, οι νεότεροι άνθρωποι χάρη στο internet είναι πολύ πιο δεκτικοί στην αλλαγή. Η εκπαίδευση είναι το κλειδί σε όλα και ειδικά στον σεβασμό που χρειαζόμαστε εν γένει ως κοινωνία.

Πώς αποφάσισες να αφήσεις τη δουλειά σου στην Αμερική για να επιστρέψεις στην Ελλάδα;

Οι γονείς μου αποφάσισαν μετά από χρόνια να φύγουν από την Αμερική, γιατί το όνειρο τους ήταν να γυρίσουν στην Ελλάδα. Ο πατέρας μου πρότεινε να έρθω στην Ελλάδα μαζί του δοκιμαστικά για να δω πώς θα είναι. Δεν είχα ξεκινήσει το transition μου και μόλις ήρθα βρήκα απευθείας δουλειά στο πανεπιστήμιο του Michigan σαν εξετάστρια στις προφορικές εξετάσεις και μετά και ως καθηγήτρια αγγλικών. Τότε σκέφτηκα ότι μπορώ να μείνω για μία σεζόν, αλλά δέθηκα με τους ανθρώπους εδώ και αποφάσισα να το κάνω μόνιμο. Αγαπώ τους γονείς μου, τους μαθητές μου, το σπίτι μου, τον καιρό. Έτσι κατέληξα στην Ελλάδα.

Θέλω λίγο να μου περιγράψεις τη ζωή σου όταν ήρθες στην Ελλάδα. 

Πάντα ήθελα να γράφω βιβλία, αλλά πριν τη φυλομετάβασή μου το μυαλό μου ήταν απασχολημένο με τα θέματα της ταυτότητας φύλου μου και δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ για να γράψω. Άρχισα να διδάσκω, αλλά πάντα κάτι μου έλειπε. Πριν το transition μου απλά επιβίωνα, αλλά δεν ήμουν ποτέ χαρούμενη. Ένιωθα θυμωμένη με τον εαυτό μου γιατί νόμιζα ότι ήμουν αγνώμων για όσα είχα. Δεν ήταν αυτό όμως, αλλά το γεγονός ότι δεν μπορούσα να αποδεχτώ τον εαυτό μου. Ήμουν υγιής, αλλά όχι πλήρης. Οπότε όταν ξεκίνησα τη φυλομετάβαση άρχισα να νιώθω ηρεμία, χαρά, να αγαπώ το ποια είμαι. Τότε ξεκίνησα να γράφω. Τόσα χρόνια είχα φακέλους με διάφορες σημειώσεις και ιδέες για βιβλία και χαρακτήρες και άνοιξα τους φακέλους αυτούς και άρχισα να γράφω ασταμάτητα. Έχω γράψει από παιδικά βιβλία μέχρι οδηγούς στο trans βίωμα βάσει των εμπειριών μου.

Πώς ήταν το δικό σου coming out story;

Θα πω κάτι που δεν έχω ξαναπεί. Μου έκαναν come out χωρίς τη συγκατάθεσή μου. Οι συγγενείς μου το είπαν στους γονείς μου πριν προλάβω να το πω εγώ και μου έκλεψαν τη δυνατότητα να το κάνω με δικούς μου όρους. Πώς συνέβη αυτό; Όταν ξεκίνησα τη φυλομετάβαση, ζούσα διπλή ζωή για να επιβιώσω επαγγελματικά. Ξεκίνησα τη διαδικασία του transitioning στην Ελλάδα να πω. Τότε δούλευα ως εκπαιδευτικός και είχα αρχίσει να γράφω και βιβλία. Στην αρχή της φυλομετάβασης, η έκφραση φύλου μου ήταν διαφορετική στις ώρες εργασίας από ότι στον προσωπικό μου χρόνο. Σιγά-σιγά άρχισα να συστήνω την Κάθριν σε φίλους μου και στα social media και κάποια ξαδέρφια μου ανακάλυψαν τους online λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τυχαία και το είπαν στους γονείς μου. Η μητέρα μου ήταν σε σοκ. Ήταν συντετριμμένη για τουλάχιστον έξι μήνες. Νιώθω ότι μου έκλεψαν την επιλογή να κάνω το coming out με τους δικούς μου όρους. Είχα σχέδια για το πότε και το πώς θα το έκανα και αυτό συνέβη μερικές εβδομάδες πριν το προγραμματισμένο μου coming out. Οι συνέπειες της πράξης τους ήταν απαίσιες και οδήγησαν τη μαμά μου στο να πάρει αγωγή για να διαχειριστεί την κατάσταση που βίωσε. Οι γονείς μου με αγαπούν πολύ, αλλά δεν είχαν εκπαιδευτεί σε θέματα φύλου. Το πρώτο που τους ήρθε στο μυαλό ακούγοντας αυτή την πληροφορία ήταν ότι είμαι sex worker, που είναι ΟΚ φυσικά να είναι κάποιος sex worker για να βιοποριστεί, αλλά εκείνοι υποθέτοντας κάτι τέτοιο ένιωσαν ντροπή. Έχω δώδεκα ξαδέρφια και μετά το coming out δεν μου μιλάει κανείς, εκτός από μία θεία μου στην Αμερική. Ο μπαμπάς μου από την άλλη με αγαπά και με στηρίζει 100%, κάτι που έκανε από την αρχή.

Είχε επίδραση στην ψυχολογία σου όταν είδες μέλη της οικογένειάς σου να παραγκωνίζουν λόγω του φύλου σου;

Ναι. Τους απωθεί και η ταυτότητα φύλου μου και ο σεξουαλικός προσανατολισμός μου. Είμαι μία straight trans γυναίκα. Νομίζουν ότι είμαι gay, αλλά δεν είμαι. Προσπάθησα να πολλές να τους εξηγήσω, αλλά δεν καταλαβαίνουν γιατί διακατέχονται από στερεότυπα. Έχω έναν πόνο στην καρδιά μου που τον νιώθω συνέχεια. Νιώθω πολύ μόνη εξαιτίας αυτής της απομόνωσης.

Αναζήτησες ποτέ βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας σε όλη αυτή τη διαδικασία αυτοπραγμάτωσης;

Έχω τραυματικές εμπειρίες από ψυχοθεραπευτές, τρανσφοβικές, καθώς επέδειξαν πλήρη άγνοια κατανόησης και γνώσης σχετικά με θέματα ταυτότητας φύλου. Υπάρχουν κάποιοι επαγγελματίες στον χώρο που έχουν καλλιεργηθεί πραγματικά και κάνουν διαφορά. Αλλά η αλήθεια είναι ότι χρειαζόμαστε περισσότερους επαγγελματίες ψυχικής υγείας που είναι ειδικοί σε αυτό το θέμα. Με έχουν κάνει να νιώσω απαίσια και μου έχουν κάνει κακό, αν με ρωτάς.

Μπορείς να προσδιορίσεις τη στιγμή που τελικά ένιωσες ενδυναμωμένη;

Θυμάμαι ότι πριν τη φυλομετάβαση όταν δούλευα σε σχολεία πάντα «ζήλευα» τον τρόπο ντύνονταν οι γυναίκες συνάδελφοί μου με τα τακούνια και το makeup. Σιχαινόμουν που δεν μπορούσα να είμαι ο εαυτός μου. Θυμάμαι ότι όταν ζούσα διπλή ζωή, ένιωθα ενδυναμωμένη όταν κατάλαβα ότι οι μαθητές μου με αγαπούν ως Κάθριν. Η πραγματική μου ταυτότητα με έσωσε από την κατάθλιψη. Είναι η υπερδύναμη μου. Πριν τη φυλομετάβασή μου ντρεπόμουν και ήμουν εσωστρεφής. Τώρα μπορώ να μιλήσω σε ένα κοινό 500 ανθρώπων και μου αρέσει πάρα πολύ το public speaking.

Άλλαξε η ζωή σου από τότε που ξεκίνησες να μιλάς δημόσια; 

Σταδιακά. Ξεκίνησα να μιλάω στην Ευρώπη πριν αρχίσουν να με καλούν στην Ελλάδα για ομιλίες. Η πρώτη μου ομιλία εγχώρια ήταν στο TedEx. Στην Ελλάδα δεν είχε γίνει πολύ γνωστό τότε, αλλά το είχαν δει στην Αμερικανική πρεσβεία και ήταν τόσο περήφανοι που με κάλεσαν να μιλήσω εκεί και απορούσαν πώς στην Ελλάδα δεν είχε αναγνωριστεί περισσότερο η δουλειά μου. Μετά συμμετείχα σε ένα μικρού μήκους ντοκιμαντέρ του It Gets Better και σταδιακά έκανα όλο και περισσότερα πράγματα με αργό ρυθμό όμως.  Όσο παράξενο και αν ακούγεται αφού δημιούργησα το λογαριασμό μου στο Tik Tok έγινα περισσότερο γνωστή. Οι μαθητές μου με παρακαλούσαν να ξεκινήσω τον λογαριασμό. Το πρώτο μου Tik Tok ήταν ένα video που έλεγε ότι με λένε Κάθριν, είμαι καθηγήτρια Αγγλικών και είμαι η πρώτη τρανς εκπαιδευτικός στην Ελλάδα. To video αυτό που έγινε viral ήταν η αφορμή να με καλέσουν στην τηλεόραση να μιλήσω για το βίωμά μου.

Είχες ποτέ προβλήματα με τους γονείς των μαθητών σου;

Σοκάρομαι που δεν είχα, αλλά θα σου εξηγήσω κάτι. Οι γονείς με αγαπούν όσο και τα παιδιά τους. Σκέφτομαι πολλές φορές τους λόγους που μπορεί να συμβαίνει αυτό, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο, όλοι μου συμπεριφέρονται με τρομερό σεβασμό, οπότε δεν με νοιάζουν και πολύ. Μου φέρνουν δώρα, γλυκά και με σκλαβώνουν με τον καλοσύνη τους. Δεν έχω νιώσει ποτέ ότι η τρανς ταυτότητα μου έχει υπάρξει πρόβλημα στη δουλειά μου και στην επαφή μου με τους ανθρώπους στο πλαίσιο αυτής. Δεν θέλω οι άνθρωποι να με σέβονται επειδή είμαι επιστήμονας και εκπαιδευτικός, θέλω οι άνθρωποι να με σέβονται επειδή είμαι η Κάθριν.

Τι πιστεύεις ότι πρέπει να κάνουν οι κυβερνήσεις να βοηθήσουν τους τρανς ανθρώπους να έχουν ίση πρόσβαση σε εργασιακά δικαιώματα, ώστε να μην εξωθούνται αποκλειστικά στην σεξεργασία;

Το 2017 υπήρξε ένα πρόγραμμα στην Ελλάδα για την υποστήριξη εργασίας των περιθωριοποιημένων ομάδων. Αυτό το πρόγραμμα θα πλήρωνε σχεδόν όλο τον μισθό και την ασφάλεια των ανθρώπων που ανήκουν στις κοινότητες αυτές. Τότε η τρανς κοινότητα δεν είχε συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα. Αυτό συνέβη τελικά το 2021 που αναθεωρήθηκε το πρόγραμμα, αλλά ακόμα και αν είναι διαθέσιμο σε όλους τους εργοδότες στην Ελλάδα μόνο ένα τρανς κορίτσι έχει προσληφθεί. Γιατί; Ήταν μάλιστα σε κατάστημα ηλεκτρονικών στο Φάληρο και οι ιδιοκτήτες ήξεραν το κορίτσι αυτό. Μιλώντας με ανθρώπους κατάλαβα ότι ακόμα και αν η κυβέρνηση επιχορηγεί αυτή την εργασία, οι εργοδότες διστάζουν να προσλάβουν τρανς ανθρώπους. Η κυβέρνηση λοιπόν οφείλει να εμπνεύσει τους εργοδότες για κάνουν προσλήψεις τρανς ανθρώπων και αν ο ιδιωτικός τομέας διστάζει, ίσως η κυβέρνηση θα μπορούσε να ανοίξει θέσεις στο δημόσιο για ανθρώπους από περιθωριοποιημένες κοινότητες.

Πρόσφατα στα social media έγινε καταγγελία για μία γυναίκα που της έκαναν outing και την ανάγκασαν να παραιτηθεί από τη δουλειά της ως νηπιαγωγός, όπως έγινε γνωστό και ένα περιστατικό με έναν κληρικό που δεν έδινε συσσίτιο σε μία τρανς γυναίκας επειδή δεν ήταν cis και την έδιωξε εξαπολύοντας προσβολές και ύβρεις στο πρόσωπο της.

Στην πρώτη περίπτωση βιώνω την απόλυτη απογοήτευση. Δεν μπορώ να διανοηθώ τι περνάει αυτό το κορίτσι, γιατί για μένα ως τρανς εκπαιδευτικός το να διδάσκω είναι η ζωή μου. Θα έπρεπε να υπάρχουν νομικές υπηρεσίες να προστατεύουν τους ανθρώπους απέναντι σε αυτούς τους ρατσιστικούς διαχωρισμούς. Όλοι πολίτες πρέπει να προστατεύονται από άδικες απολύσεις, ειδικά όταν υπάρχουν ρατσιστικά κίνητρα. Στην άλλη περίπτωση έχω να πω ότι εγώ ως Χριστιανή Ορθόδοξη ότι αν πιστεύεις στο να προστατεύεις και να υπηρετείς τους ανθρώπους, πρέπει να τους δέχεσαι όλους και να τους αγαπάς όλους χωρίς αστερίσκους. Είναι υποκριτικό για έναν ιερά να διώξει κάποιον που πεινάει.

Ποια είναι η δική σου σχέση με τη θρησκεία;

Με διακατέχει πνευματικότητα, αλλά η εμπειρία μου με την εκκλησία είναι μπερδεμένη. Με έχουν απορρίψει ιερείς λόγω της ταυτότητας μου, αλλά από την άλλη έχω φανταστική σχέση με δύο ιερείς που με στηρίζουν και ένας από τους δύο είναι μάλιστα ο πνευματικός μου. Αν πήγαινα σε μία οποιαδήποτε εκκλησία μάλλον θα με έδιωχναν. Πρέπει να προσέχω όταν πηγαίνω σε ένα τέτοιο λατρευτικό χώρο και γίνεται κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Για μένα οι αρνητικές εμπειρίες δεν έχουν απαραίτητα σχέση με τη θρησκεία, όσο με τους ανθρώπους.

Παρά την ενδυνάμωση που νιώθεις, υπάρχουν στιγμές που αισθάνεσαι ότι απειλείσαι στην κοινωνία;

Είμαι πάντα σε εγρήγορση. Η ζωή μου έχει αλλάξει τους άρδην τελευταίους μήνες που κάνω public speaking, αλλά όταν μιλάω, δεν μιλάω μόνο για μένα, αλλά για όλους τους τρανς ανθρώπους που δεν έχουν την ορατότητα που απολαμβάνω εγώ. Δεν νιώθω ότι ξεχωρίζω από την τρανς κοινότητα και με απασχολεί να πετυχαίνω πράγματα συλλογικά και όχι μόνο για μένα. Θέλω όλοι να δείχνουν σεβασμό στους ανθρώπους άσχετα από το επάγγελμα τους και την επιτυχία τους ή τα χαρακτηριστικά τους. Το μέλλον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι στη διαθεματικότητα.

Γήινοι εξωγήινοι #01

Πηγή > iefimerida

Ελληνίδα δασκάλα περιγράφει το εντελώς διαφορετικό
σουηδικό σχολείο : χωρίς παπούτσια, με ιδιαίτερο πρόγραμμα

Η Βίκυ Βράχα, δασκάλα σε σουηδικό σχολείο, μιλάει στο iefimerida.gr
για το εκπαιδευτικό σύστημα της Σκανδιναβίας.

Πώς θα σας φαινόταν αν ξαναγινόσασταν μαθητές να φτάνατε στο σχολείο όπου θα σας περίμενε η δασκάλα, θα βγάζατε τα παπούτσια για να μπείτε στην αίθουσα διδασκαλίας, θα μπορούσατε να καθίσετε πάνω στο χαλί να κάνετε τις εργασίες, θα μαθαίνατε να ράβετε, το μεσημέρι θα απολαμβάνετε ένα χορταστικό γεύμα (σαλάτα και κυρίως) στο εστιατόριο του σχολείου και φεύγοντας να μην είχατε καθημερινές εργασίες για το σπίτι, αλλά πολύτιμο χρόνο για παιχνίδι; Αν αυτή η περιγραφή σας φαίνεται κάπως... άπιαστη αρκεί να σας μεταφέρω στη Σκανδιναβία όπου το εκπαιδευτικό σύστημα λειτουργεί ακριβώς με αυτόν τον τρόπο.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Κατά καιρούς έχουμε ακούσει διάφορα για τους (συμπαθέστατους) Σκανδιναβούς όπου ο τρόπος ζωής τους για κάποιους είναι υπόδειγμα, για κάποιους άλλους απλά βαρετός. Κατανοώντας το σύστημα εκπαίδευσης τους παίρνεις μια εμπλουτισμένη άποψη για τη γενικότερη φιλοσοφία και τον πολιτισμό τους. Θα κατανοήσετε ακόμα και το λόγο που στη γνωστή σουηδική αλυσίδα τα έπιπλα τα συναρμολογείται εσείς και η απάντηση δεν είναι το κέρδος καθαρά. Η συναρμολόγηση επίπλων, οι κατασκευές, τα second hands ρούχα που αγοράζουν σε τιμή ευκαιρίας και τα επιδιορθώνουν είναι κάτι που ξεκινάει από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού μιας και στο υποχρεωτικό πλαίσιο εκπαίδευσης έχουν μαθήματα δεξιοτεχνήτων.

Μια γεύση από το σκανδιναβικό εκπαιδευτικό σύστημα μας δίνει η Ελληνίδα δασκάλα, Βίκυ Βράχα, η οποία εδώ και 41 χρόνια διδάσκει σε σουηδικό σχολείο. Η ίδια μετακόμισε στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας σε ηλικία 14 ετών όταν η οικογένεια της αποφάσισε να μετακομίσει μόνιμα στο παγωμένο Βορρά. Η αλλαγή ήταν μεγάλη για ένα έφηβο κορίτσι όταν έπρεπε από ένα μικρό χωριό της Θεσσαλίας να μετακομίσει σε μια άλλη χώρα με εντελώς διαφορετική γλώσσα, νοοτροπία και πολιτισμό. Περνώντας τα χρόνια η Σουηδία έγινε η δεύτερη πατρίδα της και ποτέ δεν τέθηκε το θέμα μόνιμης επιστροφής στην Ελλάδα. Ακολούθησε τις σπουδές της, δημιούργησε οικογένεια και συνεχίζει να βρίσκεται καθημερινά στην αίθουσα διδασκαλίας.

Το σκανδιναβικό σύστημα εκπαίδευσης είναι πολύ διαφορετικό από το ελληνικό και μάλιστα θεωρείται από τα καλύτερα της Ευρώπης. Μπορείτε να μου περιγράψετε τη φιλοσοφία του;

Η φιλοσοφία του σουηδικού συστήματος είναι η δουλειά να γίνεται στο σχολείο. Οι γονείς απαιτούν από τους δασκάλους να μάθουν τα παιδιά τους και όχι το αντίστροφο. Οπότε ένα από τα πλεονεκτήματα είναι πως το σχολείο αναλαμβάνει την εκπαίδευση και τη διδασκαλία του μαθητή. Για παράδειγμα, μέσα στη τάξη γίνεται γενικότερα το μάθημα, αλλά αν έχουμε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες προσαρμόζουμε το μάθημα για να ακολουθήσουν κι εκείνα που έχουν ειδικό πρόγραμμα. Υπάρχουν μαθητές που έχουν μια άλλη μητρική γλώσσα και διάφορες άλλες δυσκολίες οπότε ο δάσκαλος προσαρμόζει το μάθημα του έτσι ώστε να ταιριάζει σε όλους του μαθητές. Φυσικά δεν μπορεί να είναι ακριβώς στα μέτρα όλων, αλλά υπάρχει βοήθεια για τα παιδιά που χρειάζονται ιδιαίτερη μεταχείριση.

Τα αρνητικά του συστήματος;

Δεν μπορώ να βρω πολλά αρνητικά γιατί ουσιαστικά ως εκπαιδευτικό σύστημα δεν έχει κάτι το αρνητικό. Φυσικά και υπάρχουν δυσκολίες, όπως το να ανταπεξέλθουμε στις ανάγκες όλων των μαθητών. Επειδή το κάθε παιδί έχει διαφορετικές ανάγκες κάποιες φορές δεν υπάρχει πάντα η δυνατότητα να πάρει ακριβώς τη βοήθεια που χρειάζεται. Σε μεγάλο βαθμό, όμως, πιστεύω πως οι εκπαιδευτικοί ανταποκρινόμαστε και όταν υπάρχει καλή επικοινωνία και συνεννόηση με τους γονείς όλα γίνονται πιο εύκολα.

Σε ποια ηλικία ξεκινάνε τα παιδιά το σχολείο;

Στην ηλικία των 7, δεν ξέρω ακριβώς το λόγο, αλλά αυτή η ηλικία είναι το όριο για να ξεκινήσουν την εκπαίδευση τους. Τα παιδιά ξεκινάνε από την τάξη μηδέν, η οποία είναι μέσα στο σχολείο και πολλές φορές ξεκινούν με τον δάσκαλο που θα έχουν στις πρώτες τους τάξεις έτσι ώστε να γίνεται μια μικρή προετοιμασία. Μπορεί να συμβεί, κάποιες φορές, να μην τα πάρει ο δάσκαλος που θα έχουν στη πρώτη δημοτικού οπότε ο δάσκαλος που γνωρίζει πώς θα τα έχει επισκέπτεται το τμήμα για να κάνει κάποιες δραστηριότητες με τα παιδιά κι εκείνα να εξοικειωθούν μαζί του. Δεν θα γνωρίσουν ποτέ τα παιδιά της πρώτης δημοτικού το δάσκαλο την πρώτη ημέρα που ξεκινάνε σχολείο.

Μια ακόμα διαφορά στο σύστημα εκπαίδευσης είναι πως τα βιβλία σας δεν είναι κρατικά. Πώς γίνεται η επιλογή τους;

Τα βιβλία, όπως και η ύλη, επιλέγονται από τον δάσκαλο. Όντως εμείς δεν έχουμε κρατικά βιβλία. Κάθε χρόνο, οι δάσκαλοι παρακολουθούμε την έκθεση σχολικών βιβλίων, μιλάμε με εκπροσώπους, κάνουμε έρευνα αγοράς και στο τέλος αποφασίζουμε ποια βιβλία θα παραγγείλουμε για τους μαθητές που θα έχουμε την επόμενη χρονιά. Τον Μάιο κάνουμε την μεγάλη παραγγελία όλο το σχολείο με τα βιβλία που έχουμε επιλέξει.

Στα σουηδικά σχολεία δεν επιτρέπεται να κυκλοφορείς με τα παπούτσια;

Όχι, δεν επιτρέπεται. Οι μαθητές μέσα στο σχολείο κυκλοφορούν με τα παντοφλάκια τους ή με τις κάλτσες τους, όπως κάνουν στο σπίτι τους. Μέσα στην αίθουσα έχουμε χαλί που μαζεύονται οι μαθητές και πολλές φορές κάθονται εκεί οπότε δεν επιτρέπεται να φορούν τα παπούτσια τους. Ούτε στα σπίτια επιτρέπεται να μπαίνεις με παπούτσια, είναι μέσα στη νοοτροπία τους. Για να καταλάβετε θα σας εξηγήσω πώς είναι η τάξη μου διαμορφωμένη. Μπροστά στο πίνακα έχω ένα στρογγυλό χαλί που χωράει όλους τους μαθητές του τμήματος και εκεί συγκεντρωνόμαστε όταν θέλω να τους εξηγήσω κάτι, όταν έχουμε κάποιες συζητήσεις και θέλω να έρθουμε πιο κοντά. Μάλιστα, ένας μαθητής έχει τη δυνατότητα την ώρα που ασχολείται με μια εργασία να την κάνει πάνω στο χαλί. Τα θρανία των μαθητών είναι σε ομάδες, στη δική μου τάξη δεν κάθεται ένας- ένας, ή δύο -δύο, ο κάθε δάσκαλος επιλέγει πώς θα διαμορφώσει το χώρο μέσα στην αίθουσα. Ο χώρος διατηρείται πάντα καθαρός γιατί εκτός από το ότι κινούνται μέσα στην αίθουσα πρέπει να έχουν την αίσθηση πως βρίσκονται σε ένα οικείο περιβάλλον για να τους περνάς εντελώς διαφορετικά το μάθημα.

Μπορείτε να μου περιγράψετε πώς είναι μια τυπική ημέρα στο σχολείο;

Το σχολείο για τα παιδιά που κάθονται στη φύλαξη, υπάρχει διαφορετικό προσωπικό, ανοίγει από τις 6 το πρωί. Στις 8 το πρωί ο δάσκαλος κατεβαίνει στην αυλή, συγκεντρώνει τους μαθητές του και όλοι μαζί ανεβαίνουν στην αίθουσα. Οι μαθητές βγάζουν τα μπουφάν, τα παπούτσια τα τοποθετούν στο ντουλαπάκι τους, αφήνουν την τσάντα και πλένουν τα χέρια τους. Πριν τον κορωνοϊό ο δάσκαλος στεκόταν στην πόρτα και οι μαθητές μέσα από εικόνες μας έδειχναν τον τρόπο που ήθελαν να τα χαιρετήσουμε. Για παράδειγμα, μπορούσα να αγκαλιάσω κάποιον μαθητή, να μου δώσει το χέρι του ή να με χαιρετήσει από μακριά ή να βάλω το χέρι μου στην καρδιά. Ότι ζητούσε ο μαθητής ο δάσκαλος αυτό έκανε και ήταν ένας τρόπος να πούμε καλημέρα. Μπαίνοντας μέσα στην τάξη για 15 λεπτά οι μαθητές σιωπηλά θα διαβάσουν το λογοτεχνικό βιβλίο που έχουν στο θρανίο τους και το έχουν επιλέξει οι ίδιοι από την βιβλιοθήκη του σχολείου ή της αίθουσας. Μόλις θα χτυπήσω ένα μικρό κουδουνάκι ξέρουν πως πρέπει να τελειώσουν το διάβασμα. Τότε αρχίζει το πρακτικό μέρος όπου βλέπω στον υπολογιστή ποια παιδιά είναι εδώ και ποια απουσιάζουν, οι γονείς τα δηλώνουν απευθείας, και συμπληρώνω το απουσιολόγιο. Στη συνέχεια, στον πίνακα θα δουν γραμμένο το πρόγραμμα της ημέρας, για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες συνήθως το κάνουμε με εικόνες, λέμε τι φαγητό έχουμε το μεσημέρι και ξεκινάμε το μάθημα. Το μεσημέρι κάνουμε ένα μεγάλο διάλειμμα όπου τα παιδιά μισή ώρα θα πάνε για φαγητό και άλλη μισή ώρα θα παίξουν και έπειτα επιστρέφουμε πάλι στην τάξη. Οι μαθητές των μικρότερων τάξεων τελειώνουν γύρω στις 13.30-14.00 και οι πιο μεγάλοι γύρω στις 15.30 το μεσημέρι.

Εκτός από τα μαθήματα παρακολουθούν κάποιες χρηστικές δραστηριότητες. Είναι υποχρεωτικές;

Ναι, είναι υποχρεωτικές και δεν τις επιλέγουν οι μαθητές. Το ένα εξάμηνο μπορεί να έχουν για παράδειγμα ραπτική, το άλλο εργασίες με ξύλο και μέταλλο ή μαγειρική. Συνήθως ένα τμήμα έχει 25 μαθητές οπότε στις δραστηριότητες χωρίζεται το τμήμα για να μπορέσει ο δάσκαλος να βοηθήσει όλους τους μαθητές. Αυτές οι δραστηριότητες ξεκινάνε από την τρίτη δημοτικού.

Σε τι βοηθούν αυτές οι δραστηριότητες τους μαθητές και έχουν ενταχτεί στο σουηδικό σύστημα εκπαίδευσης;

Μέσα από τις δραστηριότητες μαθαίνουν χρηστικά πράγματα, τα οποία τους βοηθούν και μετέπειτα στην ενήλικη ζωή τους και φυσικά μαθαίνουν να γίνονται αυτόνομες προσωπικότητες. Για παράδειγμα, στο μάθημα μαγειρικής μαθαίνουν για τη σωστή διατροφή, πώς διατηρούνται τα τρόφιμα. Στο μάθημα ραπτικής μαθαίνουν να ράβουν, να χειρίζονται την ραπτομηχανή και ξεκινάνε από μικρή ηλικία να φτιάχνουν πράγματα, όπως να ράψουν το σακουλάκι τους που βάζουν μέσα τα ρούχα της γυμναστικής. Αργότερα γίνεται πιο σύνθετο καθώς μαθαίνουν να ράβουν τα δικά τους ρούχα, να κεντάνε ακόμα και να πλέκουν. Όπως και στο μάθημα με το ξύλο και το μέταλλο που κάνουν εργασίες με τα δύο υλικά και από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνουν είναι να φτιάχνουν μαχαιράκι από ξύλο για να παίρνουν το βούτυρο. Οι μαθητές το σχηματίζουν στο ξύλο, το κόβουν στο μηχάνημα, το κάνουν με λίμα και μετά με γυαλόχαρτο και φτιάχνουν το δικό τους μαχαίρι. Επιπλέον, μαθαίνουν να καρφώνουν, να κάνουν κατασκευές και σε όλα τα στάδια ο δάσκαλος είναι από πάνω τους.

Όσοι Σουηδοί έχουν εξοχική κατοικία κάνουν τις περισσότερες εργασίες μόνοι τους γιατί έχουν μάθει από το σχολείο να χρησιμοποιούν τα εργαλεία. Όπως και στο σπίτι τους οι περισσότεροι ράβουν τις κουρτίνες, κάνουν μαξιλάρια, επιδιορθώνουν τα ρούχα τους. Όλα αυτά είναι μέσα στην κουλτούρα τους.

Τελειώνοντας τα παιδιά το μάθημα διαβάζουν και παίρνουν εργασίες για το σπίτι;

Δίνουμε μαθήματα για το σπίτι, αλλά δεν απαιτούμε ο μαθητής να καταλάβει την ύλη στο σπίτι, ούτε έχουν καθημερινά εργασίες για το σπίτι. Συνήθως τους δίνουμε μία εργασία στη γλώσσα και μία στα μαθηματικά που είναι εμπέδωση όλων όσων έχουν διδαχτεί στο σχολείο. Ο μαθητής έχει στη διάθεση του περίπου μία βδομάδα για να κάνει την εργασία και να την παραδώσει στο δάσκαλο. Αυτό συμβαίνει περισσότερο για να κάνουμε τα παιδιά να συνηθίσουν να δουλεύουν στο σπίτι γιατί στις μεγαλύτερες τάξεις έχουν εργασίες. Οπότε είναι ένας τρόπος για να συνηθίσουν και όχι για να καταλάβουν το μάθημα στο σπίτι. Γιατί, ο μαθητής που δυσκολεύεται στο σχολείο παίρνει βοήθεια από έναν βοηθητικό δάσκαλο που έχει το σχολείο και του εξηγεί. Είναι κάτι σαν τα ιδιαίτερα μαθήματα που κάνουν τα παιδιά στην Ελλάδα μόνο που στην Σουηδία γίνονται μέσα στο σχολείο. Στο σουηδικό σύστημα εκπαίδευσης δεν υπάρχει μαθαίνω στο σχολείο και πηγαίνω στο σπίτι να κάνω ασκήσεις. Επίσης, τα Σαββατοκύριακα, τις γιορτές και την βδομάδα των χειμερινών διακοπών που κλείνει το σχολείο, δεν δίνουμε ποτέ εργασία για το σπίτι.

Με ποιον τρόπο οι μαθητές μπαίνουν στο πανεπιστήμιο; Δίνουν εξετάσεις;

Όχι, δεν μπαίνουν με εξετάσεις. Σύμφωνα με την βαθμολογία τους οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να κάνουν αίτηση για διάφορες σχολές του πανεπιστημίου. Οι βάσεις για κάθε σχολή είναι διαφορετικές, άλλες έχουν υψηλότερη βαθμολογία κι άλλες πιο χαμηλή. Ενδιάμεσα μπορούν να θέλουν να αλλάξουν σχολή.

Σε τι πιστεύετε πως ενισχύει τους μαθητές το σκανδιναβικό σύστημα εκπαίδευσης;

Να έχουν άποψη και κρίση. Από πολύ μικρή ηλικία μαθαίνει τι παιδί να σκέφτεται, να μπορεί να εξελίξει την σκέψη του, δηλαδή να του κάνει ο δάσκαλος μια ερώτηση και με την απάντηση του να πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα την σκέψη του. Ζητάμε από τους μαθητές τη γνώμη τους, είναι ερωτήσεις που γίνονται κι επιβάλλονται μέσα στο σχολείο. Θέλουμε από μικρά τα παιδιά να λένε την γνώμη τους και να μπορούν να παρουσιάσουν κάτι. Εγώ διδάσκω από επιλογή μέχρι την τρίτη δημοτικού και σε εκείνη την τάξη πρέπει ένας μαθητής να σταθεί στην αίθουσα μπροστά στους συμμαθητές του και να παρουσιάσει μια εργασία. Μάλιστα, είναι κάτι που το δουλεύουμε από την πρώτη δημοτικού για να συνηθίσει. Σε μας συνηθίζεται να λες την άποψη σου και παντού θα σε ρωτήσουν «τι γνώμη έχεις»;, «ποια είναι η άποψη σου»; 

Κάθε χρόνο σε έρευνες που γίνονται οι Σκανδιναβοί σκαρφαλώνουν στις πρώτες θέσεις καθώς θεωρούνται από τους πιο ευτυχισμένους λαούς. Ισχύει αυτό;

Δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτό. Αυτό που μπορώ να πω είναι πως οι περισσότεροι Σκανδιναβοί είναι αρκετά λιτοί άνθρωποι, τους αρέσει η απλότητα και απολαμβάνουν πολύ να βρίσκονται στη φύση. Το Σαββατοκύριακο θα πάνε στο εξοχικό τους, θα βγούνε στο δάσος για πικ-νικ, απολαμβάνουν να περπατάνε έξω και να βρίσκονται ακόμα και με φίλους σε μέρη με λίμνες. Στους Σουηδούς δεν αρέσει να επιδεικνύονται, φυσικά υπάρχει κι αυτή η κατηγορία, αλλά γενικότερα δεν δίνουν μεγάλη σημασία σε όλα αυτά. Όταν βρίσκονται στην εξοχή είναι πολύ χαλαροί. Δεν ντύνονται για να προβάλλονται και απολαμβάνουν να κάνουν πράγματα μόνοι τους. Για παράδειγμα τα εξοχικά τους είναι ένας χώρος αναψυχής όπου διορθώνουν πράγματα, βάφουν, κάνουν κατασκευές και δεν είναι στη φιλοσοφία τους να πάνε για να καθίσουν χωρίς να κάνουν τίποτα. Τους αρέσει να δημιουργούν και πάντα νιώθουν πολύ όμορφα με τις κατασκευές και τις εργασίες που κάνουν μόνοι τους.

Ποια είναι η φιλοσοφία του «Lagom» και πώς την εφαρμόζετε στην καθημερινότητα σας;

Παν μέτρον άριστον! Ο Σουηδός δεν είναι ούτε πολύ, ούτε λίγο. Δηλαδή δεν εκδηλώνεται ούτε πολύ, ούτε καθόλου. Πρόκειται για ένα πολύ ευγενικό λαό που για να τον καταλάβεις πρέπει να μπεις μέσα στην κουλτούρα του, Τα τελευταία χρόνια έχουν επηρεαστεί πολύ από πολλές κουλτούρες, αλλά σε γενικές γραμμές σαν λαός είναι άνθρωποι χαμηλών τόνων.

[ Από το άρθρο έχουν αγνοηθεί τμήματα (κείμενα και φωτογραφίες), τα οποία ο γράφων θεώρησε σχετικά αδιάφορα με το κύριο ζήτημα. Για το πλήρες άρθρο, ανατρέξτε στην πηγή. ]

Τίς μπούφους Αθήναζ' ήγαγεν;

[ Αναδημοσιεύω το παρακάτω απ' το ιστολόγιο κάποιου καλού Γιώργου Τρούλη, ως αναγνώριση της γνώσης και του μειδιάματος που μου πρόσφερε. Άλλη φορά, μπορεί να σχολιάσω. ]

"Σήμα κατατεθέν" των σχολικών βιβλίων: η κουκουβάγια ή ο μπούφος;

Του Γιώργου Τρούλη (*)

Θα μπορούσε καθένας από εμάς, να αναρωτηθεί τι βαρύτητα έχουν τα σύμβολα σε μια εποχή, όπως η σημερινή, που αντιμετωπίζουμε τόσα προβλήματα στην καθημερινότητά μας και γιατί κάποιος θα ασχολιόταν με ένα τέτοιο θέμα. Θεωρούμε πως ό,τι έχει σχέση με την εκπαίδευση και την παιδεία, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την κοινωνικοπολιτισμική μας ζωή. Σε έναν τόσο ευαίσθητο και συνάμα νευραλγικό τομέα του κοινωνικού βίου, ο συμβολισμός αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τέτοια σημασία που, αν λανθάνει έστω κι από άγνοια, μπορεί να προβάλει διαφορετικό από το προσδοκώμενο σημαινόμενο.

Εάν έχετε φυλαγμένα τα σχολικά σας βιβλία ή εάν έχετε παιδιά που πηγαίνουν στο σχολείο, κοιτάξτε προσεκτικά το σήμα του Οργανισμού Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, που βρίσκεται στο οπισθόφυλλο. Οι περισσότεροι θα παρατηρήσετε, αρχικά, ότι πρόκειται για το γνωστό από την αρχαιότητα σύμβολο της σοφίας, την κουκουβάγια. Ο Ο.Ε.Δ.Β., προφανώς, θέλησε να χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο πτηνό για καθαρά συμβολικούς λόγους. Η περιεκτικότητα των βιβλίων με γνώση, δεν θα μπορούσε να αποδοθεί παραστατικά καλύτερα από το αρχαιοελληνικό σύμβολο της γνώσης και της θεάς Αθηνάς, την κουκουβάγια.

Δυστυχώς, όμως, το πτηνό που απεικονίζεται και σηματοδοτεί επί σειρά ετών τα σχολικά εγχειρίδια, δεν είναι άλλο από αυτό που ανήκει στην οικογένεια των γλαυκών, τον μπούφο. Για να γίνει εμφανής η διαφορά, χρειάζεται να διευκρινίσουμε τον όρο γλαύκα από τον όρο κουκουβάγια. Με τον όρο «γλαύκα» εννοούμε όλα τα είδη της τάξεως των Γλαυκόμορφων, ενώ με τον όρο «κουκουβάγια» χαρακτηρίζουμε μονάχα τη γλαύκα του είδους «Αθηνά η νυκτία» (Athene noctua). Ο μπούφος ανήκει στην τάξη των γλαυκόμορφων πτηνών και δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως κουκουβάγια. Η χρήση της λέξης κουκουβάγια αποδίδεται μόνο στο είδος γλαύκας Athene noctua.

Ποιά, όμως, είναι η διαφορά της κουκουβάγιας από τον μπούφο; Αρχικά, η διαφορά στην εικονογράφηση αυτών των δύο πτηνών, βρίσκεται στο κεφάλι. Στο κεφάλι του μπούφου σχηματίζεται ένα είδος αυτιών, από φτερά, εν αντιθέση με την κουκουβάγια, στης οποίας το κεφάλι δεν υπάρχει αντίστοιχος σχηματισμός. Σκεφτείτε ότι αυτή τη λεπτομέρεια την γνώριζαν οι αρχαίοι έλληνες, αφού το αρχαίο αθηναϊκό τετράδραχμο του 5ου αιώνα π.Χ. φέρει την εικόνα της κουκουβάγιας χωρίς αυτά τα «αυτιά». Αντίγραφο του αθηναϊκού τετράδραχμου υπάρχει σε κάθε ελληνικό σπίτι και σε κάθε ελληνική τσέπη (κι όχι μόνο). Βρίσκεται στη μια πλευρά του ελληνικού κέρματος του ενός ευρώ. Παρατηρήστε και συγκρίνετε το σήμα του Ο.Ε.Δ.Β. με αυτό του ευρώ. Η διαφορά είναι εμφανέστατη στο κεφάλι των δύο αυτών πτηνών.

Επομένως, από τα παραπάνω, εγείρεται ένα ερώτημα. Ποιός ο συμβολισμός (το σημαινόμενο) του εν λόγω εμβλήματος (σημαίνοντος); Όπως γνωρίζουμε, ο μπούφος κάνει, περισσότερο, καθιστική ζωή και τον πιο πολύ καιρό, όταν τον παρατηρεί κανείς, δίνει την εντύπωση ότι κοιμάται. Επίσης, συνηθίζει να έχει το στόμα του ανοιχτό, με σκοπό να μπουν μέσα έντομα και πουλιά ώστε να τραφεί. Δεν πιστεύουμε, λοιπόν, πως ο συμβολισμός του εμβλήματος έχει, την οποιαδήποτε, σχέση με τον μαθητή και γενικότερα με τη γνώση. Η εικονογράφηση, επομένως, του εμβλήματος των σχολικών βιβλίων, μπορεί να χαρακτηριστεί ατυχής κι ελπίζουμε να οφείλεται σε άγνοια ή μάλλον σε απροσεξία.

Πολλές φορές, όμως, από λανθάνουσες καταστάσεις προκύπτουν μεγάλες αλήθειες. Ακόμα και το ίδιο το πρώην υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, είχε ως έμβλημα τον μπούφο αντί την κουκουβάγια, προτού το αλλάξει με την υδρόγειο σφαίρα. Μήπως τελικά, ο συμβολισμός αυτός έχει σχέση με την αντίληψη ενός σχολείου που στοχεύει να καταστήσει τους νέους ανθρώπους, ή τα μέλη μιας κοινωνίας, με μειωμένα αντανακλαστικά; Μήπως η εκπαιδευτική πολιτική της χώρας μας, με πρωτεργάτη το υπουργείο Παιδείας και συντελεστή τον Ο.Ε.Δ.Β., εκφράζεται περισσότερο έχοντας ως σύμβολο τον μπούφο, με την νωχελικότητα και την αδιαφορία που τον διακρίνει; Μήπως οι πολιτικοί και οικονομικοί ιθύνοντες, ανέκαθεν, επιζητούσαν και επιζητούν έλληνες που, ομοιάζοντας με μπούφους, να βρίσκονται σε ημικαταστολή περιμένοντας να γευτούν ό,τι τους δώσουν, δίχως να διεκδικούν τα αυτονόητα ή αυτά που τους ανήκουν; Η δική μας εκτίμηση είναι πως ό,τι και να επιζητούν οι οποιοιδήποτε «κρατούντες», όσο υπάρχουν άνθρωποι (και ευτυχώς υπάρχουν πολλοί) που κάνουν ορθή ανάγνωση των κοινωνικοπολιτικών πεπραγμένων, τόσο περισσότερο θα δυσκολεύεται η προσπάθειά τους για κοινωνικοοικονομικοπολιτική καταστολή.

Αν επομένως, το υπουργείο Παιδείας θελήσει να αλλάξει την σημερινή κατάσταση στην εκπαίδευση, οφείλει να αλλάξει οπτική. Να προβεί σε εμβριθή έλεγχο των προβλημάτων της εκπαίδευσης και να διορθώσει τα κακώς κείμενα. Ίσως να είναι το τελευταίο πρόβλημα η διόρθωση του εμβλήματος των σχολικών βιβλίων, όμως από τις λεπτομέρειες και το συμβολισμό των εμβλημάτων (συμβόλων) φαίνεται η σημασία που προσδίδει η πολιτεία στην εκπαίδευση των πολιτών της. Κι αυτό γιατί το σύμβολο (σημαίνον) είναι η σχηματική απεικόνιση των ιδεολογημάτων και αξιών (το σημαινόμενο) αυτού που το χρησιμοποιεί.

(*) Ο Γιώργος Τρούλης είναι Δάσκαλος στο 6ο Δημοτικό σχολείο Ρεθύμνου

MSc στις Επιστήμες της Αγωγής

Δημοσίευση στα Ρεθεμνιώτικα Νέα, 10/03/2010

Ο Γυφτοδιδάσκαλος του Ασπρόπυργου

[ Πηγή : https://www.zougla.gr/greece/article/o-giftodidaskalos-tou-aspropirgou ]

Υστερόγραφο

Δύσκολα, φυσικά, συγκρατείται κανείς απ' το ν' αναρωτηθεί γιατί το μάθημα γίνεται στη ρημάδα βάρκα, παρά στο στέρεο εκκλησάκι - πέραν δηλαδή της ρομαντικής αλληγορίας του θέματος. Ή γιατί δε χτίστηκε, παρόλα αυτά, μια τάξη σχολική αντίς για εκκλησάκι. Βέβαια, την τελευταία απορία μου την έλυσε - μάλλον - η διαδικτυακή «πιάτσα» : δωρεάν ρεύμα. Αλλά εδώ δεν κρίνω την πλαγιομετωπική των ανθρώπων στην ανάγκη τους. Κρίνω την ηθική ή τον πολιτισμό ενός κράτος που - πιθανόν - παρέχει δωρεάν ρεύμα σε μια εκκλησία, μα όχι σ' ένα σχολείο.

Ο Σκοπός της Εκπαίδευσης

[ Πηγή : http://xeimarros.blogspot.com/2012/07/blog-post_26.html ]

Ο σκοπός της εκπαίδευσης

Ας αναρωτηθούμε, ποιος είναι ο σκοπός ενός εκπαιδευτικού συστήματος; Φυσικά, υπάρχουν έντονες αντιθέσεις πάνω στο θέμα.

Η παραδοσιακή αντίληψη, που πηγάζει από την εποχή του Διαφωτισμού, θέτει ως ύψιστους στόχους ζωής το να ερευνάς και να δημιουργείς- να ερευνάς τον πλούτο του παρελθόντος και να εσωτερικεύεις τα σημαντικά για σένα σημεία, να συνεχίζεις διευρύνοντας αυτή την αναζήτηση κατανόησης των πραγμάτων με το δικό σου προσωπικό τρόπο.

Από αυτή την οπτική, σκοπός της εκπαίδευσης είναι να βοηθά τους ανθρώπους να προσδιορίσουν πώς θα μαθαίνουν μόνοι τους. Είσαι εσύ, ο μαθητευόμενος, που επιτελεί στη διάρκεια της μαθητείας του και είναι δική σου υπόθεση το τί θα μάθεις, το πού θα πας, πώς θα το χρησιμοποιήσεις, πώς θα προχωρήσεις για να παράξεις κάτι νέο και συναρπαστικό για σένα, και πιθανόν για τους άλλους.

Αυτή είναι η μια αντίληψη της εκπαίδευσης. Η άλλη αντίληψη είναι, ουσιαστικά, χειραγώγηση. 

Ορισμένοι έχουν την εντύπωση ότι οι νεαροί άνθρωποι, από παιδική ηλικία, πρέπει να μπουν σε ένα πλαίσιο όπου θα ακολουθούν οδηγίες, θα αποδέχονται τα υπάρχοντα πλαίσια, δεν θα αμφισβητούν κλπ - και αυτό είναι σαφές εξ αρχής.

Έτσι, για παράδειγμα, μετά τον ακτιβισμό των χρόνων του '60, πολλοί, στο χώρο της διανόησης, θεώρησαν κρίσιμο θέμα ότι οι νέοι άνθρωποι παραήταν ελεύθεροι και ανεξάρτητοι, ότι η χώρα παραήταν δημοκρατική, και όλα τούτα.

Μάλιστα υπάρχει και μια σημαντική μελέτη πάνω στην, ας πούμε, κρίση της δημοκρατίας - δημοκρατία υπέρ το δέον - που ισχυρίζεται ότι "υπάρχουν κάποια κέντρα χειραγώγησης των νέων που δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους" - δικά τους λόγια, δηλαδή σχολεία, πανεπιστήμια, εκκλησίες - που πρέπει να τα "αλλάξουμε" για να χειραγωγούν και να ελέγχουν πιο αποτελεσματικά. 

Κι αυτό προέρχεται από το χώρο των φιλελεύθερων διεθνιστών, μια από τις άκρες του φάσματος των διανοουμένων.

Πράγματι, από τότε έχουν παρθεί αρκετά μέτρα σε μια προσπάθεια ανακατεύθυνσης της εκπαίδευσης προς περισσότερο έλεγχο, περισσότερη χειραγώγηση, περισσότερη επαγγελματική κατάρτιση... επιβάλοντας το ΧΡΕΟΣ που εγκλωβίζει τους φοιτητές, τους νέους, σε μια ζωή υποταγής.

Είναι το ακριβώς αντίθετο αυτού που αποκαλώ παράδοση του Διαφωτισμού, και υπάρχει συνεχής τριβή ανάμεσα στις δύο αντιλήψεις. Στα πανεπιστήμια, στα σχολεία, εκπαιδεύεσαι για να περάσεις εξετάσεις ή προετοιμάζεσαι για τη δημιουργική έρευνα, ακολουθώντας ενδιαφέροντα που εσύ επέλεξες ως απόρροια της παρουσίασης του εκπαιδευτικού υλικού είτε κατά μόνας, είτε σε συνεργασία με άλλους; Κι αυτό ισχύει για όλες τις βαθμίδες, μέχρι και τα μεταπτυχιακά και τα ερευνητικά. 

Απλώς, δύο διαφορετικοί τρόποι κοσμοαντίληψης.

Όταν φτάσεις να βρίσκεσαι σε ένα ερευνητικό ίδρυμα, όπως αυτό που βρισκόμαστε τώρα (MIT), στο μεταπτυχιακό επίπεδο, ουσιαστικά ακολουθείται η παράδοση του Διαφωτισμού.

Είναι γεγονός ότι η επιστήμη δε θα μπορούσε να προχωρήσει αν δεν βασίζονταν στην τάση για αντιλογία, στην αμφισβήτηση του δόγματος και της αυθεντίας, στην αναζήτηση εναλλακτικών, στη χρήση της φαντασίας, στην παρορμητική ελεύθερη ενασχόληση, στη συνεργασία, που μπορείς να τη δεις να εξελίσσεται σταθερά καθώς περνάς από τις αίθουσες. 

Αυτό είναι το εκπαιδευτικό σύστημα που θα ήθελα να εφαρμόζεται από το νηπιαγωγείο. 

Ωστόσο, υπάρχουν αναμφισβήτητα ισχυρές δομές στην κοινωνία μας που προτιμούν να είναι οι άνθρωποι χειραγωγήσιμοι, συμμορφώσιμοι, να μην κάνουν πολλές ερωτήσεις, να είναι υπάκουοι, να εκτελούν τους ρόλους που τους έχουν ανατεθεί, και να μην αναταράσσουν τα συστήματα εξουσίας. Αυτές είναι λοιπόν οι επιλογές μας, όπου κι αν βρισκόμαστε στο εκπαιδευτικό σύστημα, ως μαθητές, ως δάσκαλοι, ως άνθρωποι που προσπαθούν να βοηθήσουν από τα έξω ώστε να πάρει την κατεύθυνση που θεωρούμε ότι θα πρέπει να πάρει.

Ο αντίκτυπος της τεχνολογίας

Σίγουρα, υπήρξε μια πολύ σημαντική ανάπτυξη νέων τεχνολογιών- η τεχνολογία της επικοινωνίας, της πληροφορίας, της προσβασιμότητας, των ανταλλαγών- μια πραγματικά σημαντική αλλαγή στην ουσία του πολιτισμού και της κοινωνίας. 

Ωστόσο, πρέπει να καταλάβουμε ότι οι τωρινές τεχνολογικές αλλαγές μπορεί να φαντάζουν σπουδαίες, αλλά ο αντίκτυπός τους δεν συγκρίνεται με την επίδραση της τεχνολογικής προόδου που πραγματοποιήθηκε πριν περίπου έναν αιώνα. 

Ας πάρουμε για παράδειγμα τις επικοινωνίες: η μετακίνηση από τη γραφομηχανή στο κομπιούτερ, ή από το τηλέφωνο στο e-mail, είναι σημαντική αλλά ούτε καν συγκρίνεται με την αλλαγή από το ταχυδρομικό πλοίο στον τηλέγραφο. Η σμίκρυνση του χρόνου επικοινωνίας, μεταξύ π.χ. της Αγγλίας και των ΗΠΑ, ήταν το κάτι άλλο σε σύγκριση με τις αλλαγές που συμβαίνουν τώρα. 

Το ίδιο ισχύει και για άλλους τομείς της τεχνολογίας. 

Όπως για παράδειγμα με την εφαρμογή των υδραυλικών εγκαταστάσεων. Η συστηματική εγκατάσταση υδραυλικών στις πόλεις είχε τεράστια επίδραση στην υγεία, πολύ μεγαλύτερη από αυτή των αντιβιοτικών. 

Επομένως, οι αλλαγές είναι πραγματικές και σημαντικές, αλλά δεν πρέπει να αγνοούμε όσες συνέβησαν πριν και υπήρξαν περισσότερο δραστικές. 

Όσο για την τεχνολογία σε σχέση με την εκπαίδευση ... βασικά, η τεχνολογία είναι κάτι ουδέτερο. Είναι σαν το σφυρί! Το σφυρί δε νοιάζεται αν το χρησιμοποιείς για να φτιάξεις ένα σπίτι ή αν ο βασανιστής σπάει με αυτό το κρανίο κάποιου. Το σφυρί μπορεί να κάνει και τα δύο! 

Το ίδιο και οι νέες τεχνολογίες, το ίντερνετ κλπ

Το Ιντερνετ είναι εξαιρετικά πολύτιμο, αν ξέρεις τι ψάχνεις. Το χρησιμοποιώ καθημερινά για έρευνα, και φαντάζομαι ότι όλοι το κάνουμε. 

Αν ξέρεις τι ψάχνεις, αν έχεις ένα πλαίσιο κατανόησης που σε κατευθύνει σε συγκεκριμένα πράγματα και σου επιτρέπει να ξεσκαρτάρεις πολλά άλλα τότε γίνεται ένα ιδιαίτερα πολύτιμο εργαλείο. Θα πρέπει βέβαια να είσαι έτοιμος να αναρωτηθείς: "έχω το σωστό πλαίσιο;" Μπορεί να χρειάζεται τροποποιήσεις, ή να ξανασκεφτώ την οπτική μου. 

Δεν μπορείς όμως να αναζητάς τις όποιες πληροφορίες, χωρίς να έχεις ένα σχετικά ξεκάθαρο πλαίσιο που να κατευθύνει την έρευνά σου, που να σε βοηθά να ξεχωρίσεις το ασήμαντο από το σημαντικό, τι θα πρέπει να ακολουθήσεις και τι όχι, τι θα απορρίψεις και τι θα χρειαστεί να αναπτύξεις. Δεν γίνεται κανείς βιολόγος με το να του δώσεις πρόσβαση στη βιβλιοθήκη βιολογίας του Χάρβαρντ και να του πεις: "ρίξε μια ματιά"! Δεν θα του δώσει τίποτα.

Και το Ιντερνετ είναι το ίδιο πράγμα, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.

Αν δεν ξέρεις τι ψάχνεις, αν δεν έχεις κατανόηση του ουσιώδους, με την προυπόθεση βέβαια ότι είσαι έτοιμος να αναθεωρήσεις αν τα πράγματα φαίνεται να παίρνουν λάθος δρόμο, αν δεν τα έχεις αυτά, τότε η εξερεύνηση του διαδικτύου γίνεται μια τυχαία συλλογή ψευδοδεδομένων (factoids) που δεν σημαίνουν τίποτα. Συνεπώς, για να έχει νόημα η χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών - του ίντερνετ, των συστημάτων επικοινωνίας, των γραφικών κλπ - θα πρέπει να υπάρχει υπόβαθρο ενός καλά σχεδιασμένου βασικού κατευθυντήριου μηχανισμού.

Διαφορετικά, αντί να είναι ωφέλιμη μπορεί να αποβεί επιζήμια.

Αίφνης, η τυχαία αναζήτηση στο διαδίκτυο καταλήγει σε συλλογή ανοήτων - ψευδοδεδομένα από δω κι από κει, κάποιος που τα στηρίζει - και ξαφνικά καταλήγεις σε μια αποσπασματική εικόνα που μπορεί να βασίζεται σε κάποια αληθινά γεγονότα, δεν έχει όμως σχέση με την πραγματικότητα. 

Πρέπει να ξέρεις πώς να αξιολογείς, να ερμηνεύεις, να κατανοείς.

Πάρε για παράδειγμα τη βιολογία. Το πρόσωπο που παίρνει το Νόμπελ στη Βιολογία δεν είναι αυτός που διάβασε τις περισσότερες δημοσιεύσεις και πήρε τις περισσότερες σημειώσεις, αλλά αυτός που ήξερε τι έψαχνε να βρει.

Η καλλιέργεια της ικανότητας να αναζητάς το ουσιώδες και να είσαι πάντα έτοιμος να επανεξετάσεις τις κατευθύνσεις σου, αυτός είναι και θα είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης, είτε χρησιμοποιεί κομπιούτερ ή χαρτί και μολύβι ή βιβλία. 

Κόστος ή Επένδυση

Γίνεται συζήτηση για το κατά πόσο η εκπαίδευση είναι μια ικανοποιητική επένδυση, για το αν παράγει ανθρώπινο κεφάλαιο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την οικονομική ανάπτυξη κλπ. 

Είναι, νομίζω, ένας πολύ παράξενος, διαστροφικός τρόπος διατύπωσης του ερωτήματος. 

Θέλουμε μια κοινωνία ελεύθερων, ανεξάρτητων, δημιουργικών ατόμων που να είναι σε θέση να εκτιμήσουν και να αξιοποιήσουν τα πολιτισμικά επιτεύγματα του παρελθόντος; ή θέλουμε ανθρώπους που θα αυξήσουν απλά το ΑΕΠ; Σαφώς και δεν είναι το ίδιο πράγμα! 

Η εκπαίδευση για την οποία μίλησαν ο Μπέρτραντ Ράσσελ, ο Τζων Ντιούι και άλλοι, είναι από μόνη της μία αξία. Η όποια επίδρασή της στην κοινωνία παράγει αξία επειδή βοηθά στη δημιουργία καλύτερων ανθρώπων. Αυτός θα πρέπει να είναι εξάλλου ο ρόλος ενός εκπαιδευτικού συστήματος. 

Αν θέλεις πάλι να το δεις από τη μεριά κόστους-οφέλους, από πού προήλθαν οι νέες τεχνολογίες για τις οποίες μιλήσαμε πριν λίγο; 

Πράγματι, μεγάλο μέρος τους αναπτύχθηκε στο σημείο που βρισκόμαστε τώρα... Στον κάτω όροφο υπήρχε στα 1950 το κεντρικό εργαστήριο, στο οποίο δούλεψα κι εγώ ο ίδιος, που ήταν γεμάτο από επιστήμονες, μηχανικούς, φιλόσοφους οι οποίοι ανέπτυσσαν το βασικό χαρακτήρα αλλά και τα κύρια εργαλεία της τεχνολογίας που σήμερα μοιραζόμαστε. 

Τα κομπιούτερ και το διαδίκτυο π.χ. ήταν σε μεγάλο βαθμό δημοσίως διαθέσιμα για δεκαετίες εξαιτίας τέτοιων εργαστηρίων, όπου άνθρωποι εξερευνούσαν νέες δυνατότητες που μέχρι εκείνο τον καιρό υπήρχαν μόνο στη φαντασία, κάποιες από τις ιδέες απέτυχαν, αυτές που πέτυχαν εξελίχθηκαν τελικά στα εργαλεία που οι άνθρωποι χρησιμοποιούν. 

Αυτός είναι ο τρόπος που εξελίσσεται η επιστήμη, που εξελίσσεται γενικά ο πολιτισμός. 

Οι κλασσικοί καλλιτέχνες για παράδειγμα προήλθαν από μια καλλιτεχνική παράδοση που αναπτύχθηκε σε βάθος χρόνου μέσα από μάστορες καλλιτέχνες και άλλους, στους ώμους των οποίων στηρίχθηκαν και έφτιαξαν θαυμάσια δημιουργήματα.

Αυτό δεν έρχεται από το πουθενά! 

Αν δεν υπάρχει ένα ζωντανό πολιτιστικό, εκπαιδευτικό σύστημα που να ενθαρρύνει τη δημιουργική αναζήτηση, την ανεξαρτησία στη σκέψη, τη λαχτάρα για ξεπέρασμα των κατεστημένων ορίων, αν δεν τα έχεις αυτά, δεν θα φτάσεις στη τεχνολογία που θα οδηγήσει σε οικονομικά οφέλη. Συνεπώς, δε νομίζω ότι μπορούν να είναι ο κύριος στόχος ενός πολιτιστικού εμπλουτισμού και φυσικά της εκπαίδευσης η οποία αποτελεί μέρος του. 

Εξετάσεις και αυτονομία

Υπάρχει, ιδιαίτερα στην τρέχουσα περίοδο, μια κλιμακούμενη εξετασιοκεντρική διαμόρφωση της εκπαίδευσης, από τις μικρές ηλικίες.

Η εξέταση μπορεί να αποβεί χρήσιμη και για τον εξεταζόμενο - να δω τι ξέρω, που βρίσκομαι, τι έχω και τι δεν έχω πετύχει - και για τους εκπαιδευτές -τι να αλλάξω, να βελτιώσω στην εκπαιδευτική διαδικασία. Πέρα όμως από αυτό, δε έχει να προσφέρει και πολλά πράγματα. 

Για πολλά χρόνια τώρα, έχω χρηματίσει προσωπικά σε επιτροπές εισαγωγής μεταπτυχιακών. Ασφαλώς και δίνουμε κάποια σημασία στα αποτελέσματα εξετάσεων, αλλά όχι ιδιαίτερη. Μπορεί κάποιος να τα πάει περίφημα στα τεστ, αλλά να μην κατανοεί και πολλά. 

Όλοι μας έχουμε περάσει από σχολεία, κολέγια, πανεπιστήμια και ξέρουμε περί τίνος πρόκειται. Έχεις ένα μάθημα που δε σε ενδιαφέρει ιδιαίτερα αλλά υπάρχει η απαίτηση να περάσεις τα τεστ, μελετάς σκληρά για το τεστ και αριστεύεις στις εξετάσεις. Δυο βδομάδες αργότερα, ξεχνάς ποιο ήταν το θέμα! Όλοι έχουμε σίγουρα τέτοιες εμπειρίες. Εγώ πάντως είχα! 

Μπορεί να είναι χρήσιμος ως μηχανισμός, αρκεί να συνεισφέρει στις εποικοδομητικές επιδιώξεις της εκπαίδευσης. Αν είναι μόνο μια σειρά από εμπόδια που πρέπει να περάσεις, τότε, όχι μόνο θα είναι άνευ σημασίας αλλά και ενδεχομένως να σε απομακρύνει από αυτά που θα ήθελες να κάνεις. 

Το βλέπω αυτό τακτικά όταν μιλώ σε δασκάλους. 

Μερικές βδομάδες πριν, έτυχε να μιλήσω σε μια ομάδα που είχε αρκετούς δασκάλους. Μία από αυτούς ήταν δασκάλα της Στ' - παιδιά 10-12 χρονώ. Ήρθε να μου μιλήσει στο τέλος και, καθώς είχα ήδη θίξει το θέμα, μου είπε για μια εμπειρία της. Στο τέλος του μαθήματος την πλησίασε μια μαθητριούλα και της δήλωσε ότι ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για ένα από τα θέματα που προέκυψαν στο μάθημα. 

Θα μπορούσε η δασκάλα να της δώσει ιδέες για το πώς θα μπορούσε να το μελετήσει; Κι η δασκάλα ήταν αναγκασμένη να της πει: "Με συγχωρείς αλλά δε μπορείς να κάνεις κάτι τέτοιο. Πρέπει να μελετήσεις για να περάσεις τις γενικές εξετάσεις. Αυτές θα ορίσουν το μέλλον σου." "Και," πράγμα που δεν το είπε αλλά εννοείτε, "το δικό μου μέλλον, τα αν θα με προσλάβουν του χρόνου." 

Έτσι ακριβώς δημιουργείται η κατάσταση όπου τα παιδιά αγωνίζονται μετ' εμποδίων, όχι όμως για να μάθουν, να κατανοήσουν και να εξερευνήσουν. 

Σε πολύ καλύτερη θέση θα ήταν το κοριτσάκι αν της δίνονταν η ευκαιρία να ασχοληθεί με αυτό που την ενδιέφερε, κι ας μην τα πήγαινε τόσο καλά στα τεστ για πράγματα που δεν ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα. Θα τα μάθαινε αργότερα, όταν θα προσαρμόζονταν στα ενδιαφέροντά της. 

Δε λέω ότι οι εξετάσεις θα πρέπει να καταργηθούν, μπορούν να γίνουν ένα χρήσιμο εκπαιδευτικό εργαλείο, αλλά πάντα βοηθητικό, που μας βοηθά - εμάς, τους εκπαιδευτές και άλλους - να βελτιώσουμε αυτό που κάνουμε, να ξέρουμε που βρισκόμαστε. 

Μια επιτυχία στις εξετάσεις δε συγκρίνεται με τίποτα με τη δυνατότητα εξερεύνησης, αναζήτησης σε θέματα που μας ενεργοποιούν και μας συναρπάζουν. Είναι πολύ πιο σημαντικό από το να περνάς εξετάσεις. Κι αν ακολουθήσεις καριέρα στην εκπαίδευση, θα θυμάσαι πάντοτε τα πράγματα που ανακάλυψες. 

Ένας παγκοσμίου φήμης φυσικός που δίδασκε εδώ στο ΜΙΤ, όταν τον ρωτούσαν οι φοιτητές του "Τι ύλη θα καλύψουμε αυτό το εξάμηνο;" απαντούσε: "Σημασία δεν έχει τι θα καλύψουμε, αλλά τι θα ανακαλύψετε"! 

Κι αυτό είναι το σωστό. Η διδασκαλία πρέπει να εμπνέει τους μαθητές να ανακαλύπτουν μόνοι τους. Να επανεξετάζουν κάτι με το οποίο δεν συμφωνούν. Να ψάχνουν για εναλλακτικές εάν νομίζουν πως υπάρχουν καλύτερες. Να μελετούν τα μεγάλα επιτεύγματα του παρελθόντος και να εμπεδώνουν επειδή οι ίδιοι τα βρίσκουν ενδιαφέροντα. 

Αν η διδασκαλία γίνεται με αυτό τον τρόπο, τότε θα υπάρχει πραγματικό όφελος για τους μαθητές, και όχι μόνο θα θυμούνται τι διδάχτηκαν αλλά και θα μπορούν να το χρησιμοποιήσουν ως βάση για να μαθαίνουν από μόνοι τους. 

Για μια φορά ακόμα, η εκπαίδευση στοχεύει στο να βοηθήσει τον μαθητή να φτάσει στο σημείο όπου θα αρχίσει να μαθαίνει μόνος του. Επειδή αυτό ακριβώς θα κάνεις στη ζωή σου. Δεν θα αποδέχεσαι και θα επαναλαμβάνεις απλά αυτά που σου μετέφεραν κάποιοι τρίτοι!

[ Η συμμετοχή του Νόαμ Τσόμσκι στη συζήτηση "Μάθηση Δίχως Σύνορα", με τίτλο "Ο Σκοπός της Εκπαίδευσης" - The Purpose of Education / Λήψη βίντεο: Ιανουάριος 2012 @ MIT / 1η Προβολή: Φεβρουάριος 2012 @ Learning Without Frontiers ]

Είναι ένας αρκετός;

Πώς συμβιβάζεται η θαυμαστή ετούτη Ιαπωνία με την Ιαπωνία του kodokushi και των μοναχικών θανάτων; Σεβόμαστε τα νιάτα - γιατί άραγε; μήπως γιατί είναι το εργατικό δυναμικό του μέλλοντος; - μ' αφήνουμε τους ηλικιωμένους ν' αργοσβήνουν, αντιδιαμετρικά, ξεχασμένοι ή ακόμα χειρότερα ανύπαρκτοι. Τιμούμε την υπόσχεση της νέας γενιάς, μα κλωτσούμε την ξεζουμισμένη προηγούμενη ως περιττό βάρος της κοινωνίας κι ιστορικό σκουπίδι. Κρατούμε ανοικτό έναν ολόκληρο σταθμό για χάρη μιας μαθήτριας (ουσιαστικά μια στάση, αν βάλουμε τις υπερβολές στην άκρη), μα σφραγίζουμε τη μοίρα και κατεβάζουμε ρολά στα μούτρα ενός μικρού λαού γερόντων. Στην Ιαπωνία του 21ου αιώνα ένας είναι αρκετός, μα οι πολλοί περιττεύουν. Είναι η Ιαπωνία μια χώρα κανιβαλιστική και υστερόβουλη ή, τελικά, δεν είναι παρά μία, ακόμη, χώρα μεγάλων αντιθέσεων; Το εν πρώτοις συγκινητικό γίνεται τώρα δίκοπο μαχαίρι, σαν πιάσει κανείς να βρει το κοινό μέτρο μιας κοινωνίας τόσο ιδιαίτερης και απομακρυσμένης, όσο η ιαπωνική.

SAMUEL BUTLER - Περί ανατροφής ...

Από την «Κοινή Ανθρώπινη Μοίρα" (Εκδ. Gutenberg), ένα απρόσμενα απολαυστικό ανάγνωσμα, θέλω να μοιραστώ ετούτο το εύστοχο απόσπασμα ∙ ένα από από τα αναρίθμητα, που μπολιάζουν την αφήγηση. Διαβάζουμε, λοιπόν - πάντα μ' ένα διακριτικά σαρκαστικό τόνο - (σελ. 36) ...

« ... »

Κι όμως, για παιδιά, οι νεαροί Πόντιφεξ ήταν τυχεροί. Θά 'βρισκε κανείς δέκα οικογένειες που τα παιδιά βρίσκονταν σε χειρότερη κατάσταση και μόνο μία σε καλύτερη. Έτρωγαν κι έπιναν καλά και υγιεινά, κοιμούνταν σ' άνετα κρεβάτια, είχαν τις φροντίδες των καλύτερων γιατρών όταν αρρώσταιναν, και την καλύτερη μόρφωση που μπορούσε ν' αγοραστεί με το χρήμα. Η έλλειψη καθαρού αέρα δε φαίνεται να επηρεάζει την ευτυχία των παιδιών σ' ένα στενοσόκακο του Λονδίνου: τα περισσότερα τραγουδούν και παίζουν σα να βρίσκονται στα υψίπεδα της Σκοτίας. Έτσι, η απουσία της υγιούς πνευματικής ατμόσφαιρας δεν εντοπίζεται από παιδιά που δεν την έχουν γνωρίσει. Οι νέοι έχουν τη θαυμαστή ικανότητα ή να πεθαίνουν ή να προσαρμόζονται στις συνθήκες. Ακόμα κι όταν είναι δυστυχισμένοι - πολύ δυστυχισμένοι -, είναι εκπληκτικό πόσο εύκολα μπορούν να μην το ανακαλύψουν ή, ενπάση περιπτώσει, να μην το αποδώσουν σε άλλες αιτίες πέρα από τη δική τους ενοχή.

Στους γονείς που θέλουν να ζήσουν ήσυχοι έχω να πω το εξής: Να λέτε στα παιδιά σας ότι είναι πολύ άταχτα - πολύ πιο άταχτα απ' όλα τ' άλλα παιδιά. Υποδείξτε τους τους απογόνους κάποιων γνωστών σας ως πρότυπα τελειότητας, και κάντε τα ν' αποκτήσουν βαθιά συναίσθηση της κατωτερότητάς τους. Έχετε πολύ περισσότερα όπλα, και δε μπορούν να σας καταπολεμήσουν. Αυτό αποκαλείται ηθικός έλεγχος, και σας δίνει τη δυνατότητα να τα χορεύετε κατά το δοκούν. Νομίζουν ότι ξέρετε, και δε σας έχουν συλλάβει ακόμα αρκετά συχνά να ψεύδεστε, ώστε να υποψιαστούν ότι δεν είστε ο ιδεαλιστής και απαρέγκλιτα ειλικρινής άνθρωπος που διατείνεστε. Ούτ' έχουν μάθει ακόμα πόσο δειλός είστε και με πόση ταχύτητα θα το βάλετε στα πόδια αν σας αντιταχθούν μ' επιμονή κι ευθυκρισία. Εσείς κρατάτε τα ζάρια και τα ρίχνετε και για τα παιδιά και για τον εαυτό σας. Φτιάξτε τα λοιπόν, γιατί εύκολα μπορείτε να μην αφήσετε τα παιδιά σας να τα κοιτάξουν. Μιλήστε τους για τη μοναδική επιείκειά σας. Επιμείνετε στο ανεκτίμητο δώρο που τους κάνατε, καταρχήν φέρνοντάς τα στον κόσμο και, κυρίως, φέρνοντάς τα στον κόσμο ως δικά σας παιδιά κι όχι κανενός αλλουνού. Πείτε ότι διακυβεύονται τα μεγαλύτερα συμφέροντά τους όταν έχετε τα νεύρα σας και γίνεστε δυσάρεστος, για να μπορέσει να ησυχάσει η ψυχή σας. Κρατήστο το αρκετά αυτό το βιολί των μεγάλων συμφερόντων. Ταΐστε τα πνευματικά με το θειάφι και τα σερμπέτια των κυριακάτικων ιστοριών του εκλιπόντος Επισκόπου του Γουίντσεστερ. Εσείς κρατάτε όλα τα ατού - κι αν όχι, κλέψτε τα. Αν τα παίξετε μυαλωμένα, θα βρεθείτε κεφαλές ευτυχισμένων, μονιασμένων, θεοφοβούμενων οικογενειών, όπως ο γερο-φίλος μου, ο κύριος Πόντιφεξ. Βεβαίως, κατά πάσα πιθανότητα, κάποτε τα παιδιά σας θ' ανακαλύψουν την αλήθεια, μα τότε θα είναι πολύ αργά: σ' εκείνα θα είναι άχρηστη, και σ' εσάς δε θα δημιουργεί πρόβλημα.

« ... »

Υστερόγραφο = Όσο διαβάζω, τόσο ξετρελαίνομαι, με τούτο το βιβλίο. Ο Butler αποδομεί την αστική οικογένεια κι όλες της τις μικρότητες, με τόσο κοφτερή ευθύτητα και χιούμορ, ώστε ο αναγνώστης σχεδόν ξεκαρδίζεται με τα μούτρα του! Μικρά συμφέροντα, μικρές υποκρισίες, μικρή ηλιθιότητα, μικρή αγάπη. Καταφέρνει να γίνεται πικρόχολος ή σαρκαστικός, ξεγλιστρώντας μ' επιδεξιότητα απ' τις κακοτοπιές ενός εύκολου κυνισμού. Έτσι, παραμένει πάντα γλυκύς και προσιτός, σα να μιλάς με κάποιο φίλο. Γι' αυτή και μόνο την ακροβατική του ικανότητα αξίζει όλα μας τα συγχαρητήρια! - Τελικά μοιάζουν όλα σα να 'χουν ειπωθεί από παλιά κι οποιαδήποτε πίστη προόδου στα καθημερινά κι ανθρώπινα - ας πούμε, τα τελευταία διακόσια χρόνια - μοιάζει πικρή αυταπάτη.

ΜΠΕΡΤΡΑΝΤ ΡΑΣΕΛ - Ποιος είναι ο σκοπός της Παιδείας;

Karl Hubbuch - Children in School (1925)

 
Όταν ένας μαθητής προκάλεσε τον νομπελίστα φιλόσοφο και μαθηματικό Μπέρτραντ Ράσελ να να διατυπώσει την άποψή του για το σκοπό της παιδείας, η απάντηση που έδωσε ήταν "αμφίβολη".

Το γράμμα

«... Είμαι ένας Αμερικανός μαθητής 18 χρόνων, και πάω στην ένατη τάξη... Σ’ αυτόν τον ανάστατο και ταραγμένο κόσμο, με τα σπέρματα της ανησυχίας παντού γύρω μας, εμείς, η σημερινή νεολαία, απευθυνόμαστε σε ανθρώπους σαν κι εσάς για να ζητήσουμε καθοδήγηση και πίστη στα ιδανικά. Το πιο φριχτό όπλο πού πάει να φανεί στον ορίζοντα. της Ανθρωπότητας είναι ή ατομική βόμβα. Αυτό δεν είναι αναπόφευκτο, γιατί είναι στο χέρι μας να χαλιναγωγήσουμε την ατομική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς κι’ όχι για τον πόλεμο. Γι’ αυτό και πιστεύουμε πώς θα έπρεπε να χαλιναγωγήσουμε τις δημιουργικές μας ικανότητες, με τη βοήθεια μιας μόρφωσης πού να κατευθύνει σε μια ειρηνική και καρποφόρα ζωή... Επειδή εσείς, σαν δάσκαλος, φιλόσοφος, μαθηματικός και κοινωνιολόγος έχετε τόσες εμπειρίες από τον μεταβαλλόμενο κόσμο των τελευταίων πενήντα ετών, κι’ επειδή σταθήκατε ένας άνθρωπος τόσο θαρραλέος και δημιουργικός, ίσως μπορείτε, με μια σύντομη δήλωσή σας, να διατυπώσετε τις απόψεις σας για τον σκοπό της παιδείας...» 

Ο Μπέρτραντ Ράσελ (1872-1970) ήταν Βρετανός φιλόσοφος, μαθηματικός
και ιστορικός. Με τη γυναίκα του Ντόρα Μπλακ ίδρυσαν το 1927 
στην Αγγλία ένα πειραματικό σχολείο ( Beacon Hill School ).

Η απάντηση

26 Μαρτίου 1962

Αγαπητέ Μάρκ Ορφινγκερ

Σ’ευχαριστώ για τα θαυμάσιο γράμμα σου, πού το διάβασα με πολύ ενδιαφέρον. Λυπάμαι πού δεν μπόρεσα να σου απαντήσω νωρίτερα.

Πιστεύω ότι κύριος στόχος της παιδείας πρέπει να είναι να σπρώχνει τους νέους να ερευνούν και να αμφιβάλλουν για όλα τα πράγματα πού θεωρούνται γενικώς αποδεκτά. Εκείνο που έχει σημασία είναι η ανεξαρτησία της σκέψης. Το χειρότερο στην εκπαίδευση είναι η απροθυμία να επιτρέπει στους νέους να θέτουν εν αμφιβάλω τις παραδεδεγμένες απόψεις και τούς ανθρώπους πού κατέχουν την εξουσία. Για να αναφανούν νέες ιδέες, είναι απαραίτητο να ενθαρρύνονται με κάθε τρόπο οι νέοι στο να διαφωνούν ριζικά με τις ηλιθιότητες της εποχής τους. Πολλοί από τους ανθρώπους που θεωρούνται αξιοσέβαστοι, και πολλές από τις ιδέες που θεωρούνται θεμελιώδεις αποτελούν φραγμούς στις ανθρώπινες επιτεύξεις.

Νομίζω ότι το σημαντικότερο δεν είναι να μαθαίνουμε πολλά πράγματα, όσο το να πιστεύουμε με πάθος ότι έχουμε το δικαίωμα να διαφωνούμε και την υποχρέωση να διατυπώνουμε καινούργιες ιδέες. Όπως λες, ο κόσμος είναι ταραγμένος κι ανάστατος. Ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός κινδυνεύει άμεσα. Αν πρόκειται να υπάρξει κάποια ελπίδα για τις Ανθρώπινες ζωές, πρέπει όλοι μας να δουλέψουμε για την απαγόρευση αυτών των τρομακτικών όπλων και να σκεφτούμε με ανεξαρτησία για την πολιτική όλων των κυβερνήσεων μας. Αυτές οι κυβερνήσεις προετοιμάζουν μια σφαγή σε ευρύτατη κλίμακα, κι είναι απαραίτητο όλοι μας, νέοι και γέροι, να εμποδίσουμε να πραγματοποιηθεί αυτό το έγκλημα.

Σου στέλνω μερικές δηλώσεις, και θα χαρώ πολύ αν θα έχουν κάποιο ενδιαφέρον για σένα.

Με πολλές ευχές

Ειλικρινά δικός σου Μπέρτραντ Ράσελ

Οι δέκα εντολές ενός καλού δάσκαλου ...

...από τον μαθηματικό και φιλόσοφο Bertrand Russell, (1872–1970). Δημοσιεύτηκε το Δεκέμβριο του 1951 στο The New York Times Magazine, στο τέλος του άρθρου “The bestanswer to fanaticism: Liberalism” . The Autobiography of Bertrand Russell: 1944-1969 comes this remarkable micro-manifesto, entitled A Liberal Decalogue. It is a vision for the responsibilities of a teacher including the purpose of education, the value of uncertainty, the importance of critical thinking, the gift of intelligent criticism.

1. Μην αισθάνεσαι απόλυτα σίγουρος για τίποτα.
2. Μην σκέπτεσαι ότι αξίζει να προχωράς κρύβοντας τις αποδείξεις, διότι είναι βέβαιο ότι οι αποδείξεις θα έρθουν στο φως.
3. Μην προσπαθείς  πότε να αποθαρρύνεις την σκέψη, αν το κάνεις  είναι σίγουρο ότι θα το πετύχεις.
4.  Όταν συναντάς αντίδραση, ακόμη και αν αυτή προέρχεται  από τον σύζυγο ή από τα παιδιά σου, να πασχίζεις  να την ξεπεράσεις με επιχειρήματα και όχι μέσω της εξουσίας, διότι η νίκη η όποια εξαρτάται από την εξουσία είναι απατηλή.
5. Να μην δείχνεις σεβασμό στην αυθεντία των άλλων, διότι είναι δυνατόν να βρει κάνεις αντίθετες  αυθεντίες.
6. Να μην χρησιμοποιείς ισχύ για να φιμώσεις  απόψεις τις οποίες θεωρείς επιβλαβείς, διότι αν το κάνεις οι απόψεις θα καταπνίξουν τελικά εσένα.
7. Να μην φοβάσαι να είσαι εκκεντρικός στις απόψεις σου, διότι κάθε άποψη η οποία είναι αποδεκτή σήμερα κάποτε υπήρξε εκκεντρική.
8. Να βρίσκεις περισσότερη απόλαυση όταν ευφυείς συνομιλητές διαφωνούν μαζί σου από ότι αν παθητικοί συνομιλητές  συμφωνούν μαζί σου, διότι αν αξιολογείς την νόηση όπως θα όφειλες, η πρώτη περίπτωση υποδηλώνει μια βαθύτερη συμφωνία από την δεύτερη.
9. Να είσαι ενσυνείδητα ειλικρινής, ακόμη και αν η αλήθεια είναι άβολη, διότι είναι περισσότερο άβολη όταν προσπαθείς να την αποκρύψεις.
10. Να μην ζηλεύεις την ευτυχία  εκείνων οι οποίοι βλακωδώς θεωρούν ότι ζουν στον παράδεισο, διότι μόνο ένας βλάκας θα πιστέψει ότι αυτή είναι η ευτυχία.

Πηγή ...

Τέχνης Σύμπαν & Φιλολογία

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ - Ωχ! Βασανάκια

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
ΑΠΑΝΤΑ
ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ
ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ
Ν. Δ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΟΜΟΣ
ΑΘΗΝΑ 1984
Σελ. 11-18

ΩΧ! ΒΑΣΑΝΑΚΙΑ

Τὸ ἥμισυ τοῦ μεγάλου ἀκόμψου κτιρίου ἦτο πατωμένον, τὸ ἄλλο ἥμισυ, χάνι, ἀπάτωτον, ἀπαλάμιστον*, ὑγρὸν καὶ σκοτεινόν. Ἐπάνω εἰς τὸ μισὸν πάτωμα, ὁ ἀγαθὸς ἑλληνοδιδάσκαλος ἐδίδασκε τοὺς σκληροτραχήλους μαθητάς του, δεκατρεῖς ὥρας τὴν ἡμέραν. Τέσσαρας ὥρας ἔκαμνε μάθημα εἰς τὴν πρώτην τάξιν, τέσσαρας εἰς τὴν δευτέραν καὶ πέντε εἰς τὴν τρίτην. Κάτω εἰς τὴν συσσωρευμένην κόνιν τριῶν δεκαετηρίδων, ἔβοσκον χιλιάδες βλατοῦδες*, ψαλίδες, ἀλογάκια καὶ ἄλλα ζῳύφια, καὶ ἐχόρευον μυριάδες ποντικοί. Ἐπάνω εἰς τὸ φατνωμένον μέρος τοῦ κτιρίου, πρὸς τὸ ἀνατολικομεσημβρινὸν ἥμισυ, ἵπταντο μετοχαί, ἀπαρέμφατα, ἀντωνυμίαι, καὶ ἐκελάδουν μονοτόνως ἐναλλασσόμενα πρόσωπα καὶ ἀριθμοὶ καὶ ἐγκλίσεις, καὶ ἡ ράβδος ἐκράτει συχνὰ τὸν χρόνον ἐπὶ τῶν νώτων τῶν μαθητῶν.

Δυσμόθεν καὶ ἀντικρὺ τοῦ σχολείου ἦτο τὸ μικρὸν μετόχι τῆς διαλυμένης μονῆς τοῦ Ἁγ. Νικολάου, οἰκίσκος ἐκ δύο χωριστῶν θαλάμων, μὲ τὰς θύρας πρὸς τὴν ὁδόν. Εἰς τὸν ἕνα κατῴκει διαρκῶς ἡ μήτηρ Συγκλητική, ἑβδομηκοντοῦτις ἐνάρετος καλογραῖα. Εἰς τὸν ἄλλον κατέλυεν, ὁσάκις κατέβαινεν ἀπὸ τὸ μοναστήρι διὰ νὰ ἐξομολογήσῃ τοὺς μετανοοῦντας, ὁ ἀγαθὸς πατὴρ Ἰσαάκιος, ὁ παρὰ πᾶσι σεβάσμιος πνευματικός.

Δίπλα εἰς τὸ κατάλυμα τοῦ πνευματικοῦ ὑψοῦντο, μὲ τοὺς κλῶνας γυμνούς, δύο φυλλορροήσασαι συκαμινέαι. Ὀλίγον παρακάτω ἀπὸ τὰς συκαμινέας, πρὸς βορρᾶν, ἦτο τὸ σπίτι τῆς Σοφιανίνας, εἰς τὸν ἐξώστην τοῦ ὁποίου ἐφαίνετο κρεμασμένον ὡραῖον κλωβίον, καὶ μέσα εἰς τὸ κλωβίον, ὤκλαζεν ἐπί τινος ὁριζοντίου ξυλαρίου, μέγας λαμπρόπτερος καὶ ποικιλόπτερος παπαγάλος. Δίπλα εἰς τὸ σπίτι τῆς Σοφιανίνας ὑψοῦτο μεγάλη οἰκία, μὲ εὐρεῖαν αὐλὴν καὶ πλατεῖαν ὑψηλὴν ταράτσαν, ἀντικρύζουσαν σχεδὸν μὲ τὴν μεγάλην θύραν τοῦ κτιρίου, τοῦ χρησιμεύοντος ὡς σχολείου. Καὶ παραπέρα ἀπὸ τὴν οἰκίαν αὐτὴν εὑρίσκετο τὸ μικρὸν ἰσόγειον, ἀπαισίου φήμης, μὲ ἀσβεστωμένα τὰ κλειστὰ παράθυρα σπιτάκι, ὅπου κατῴκει ἡ Βότσαινα ἡ μάγισσα.

*
* *

Ἦτο ὥρα δεκάτη τῆς πρωίας. Ὁ διδάσκαλος, ἀφοῦ ἐτελείωσε τὸ πρωινὸν μάθημα τῆς πρώτης τάξεως, εἶχεν ἀποπέμψει τοὺς βαρυκεφάλους μαθητὰς καὶ εἶχεν ἀρχίσει νὰ παραδίδῃ εἰς τὴν δευτέραν. Κάτω εἰς τὰ πρόθυρα τοῦ σχολείου, ἐπὶ τοῦ κατωφλίου τῆς θύρας καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, μὲ τὰ βιβλία των ὑπὸ τὴν μασχάλην ἢ ἀνοικτὰ ἐπὶ τῶν γονάτων, χωρὶς ν᾽ ἀναγινώσκωσιν, ἐκάθηντο οἱ μαθηταὶ τῆς τρίτης τάξεως, περιμένοντες νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά των, περὶ τὴν ἑνδεκάτην, διὰ ν᾽ ἀκροασθῶσι καὶ αὐτοὶ τὸ πρωινὸν μάθημα.

Μεσημβρινώτερον, ἔξωθεν τοῦ οἰκίσκου τοῦ πνευματικοῦ, τέσσαρες ἢ πέντε εὐλαβεῖς γραῖαι, ἐκάθηντο ἐπί τινων στελεχῶν καὶ χονδρῶν ξύλων, περιμένουσαι νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά των, διὰ νὰ εἰσέλθωσι πλησίον τοῦ πνευματικοῦ. Ἦτο δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῶν Χριστουγέννων, καὶ ἀφοῦ εἶχον νηστεύσει ὡς καλαὶ χριστιαναί, ᾐσθάνοντο τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξομολογήσεως διὰ ν᾽ ἀξιωθῶσι τῆς θείας κοινωνίας. Ἐν τῷ μεταξὺ δέ, καθήμεναι ἔξωθεν τῆς θύρας τοῦ πνευματικοῦ, ἀνεκοίνουν πρὸς ἀλλήλας ἀξιοπεριέργους ἱστορίας, καὶ κατέκρινον, ἀπὸ χριστιανικὸν ζῆλον, τὴν διαγωγὴν τῶν γειτονισσῶν καὶ τῶν γνωρίμων των.

Ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἠκούετο, ὀξεῖα καὶ διαπεραστική, ἡ φωνὴ τοῦ διδασκάλου, αἰρομένη ὑπὲρ τὸν συνήθη τόνον, ἐπιπλήττοντος καὶ κραυγάζοντος ἐν ἐξάψει. Καὶ κατόπιν διεκρίνετο ὡς ψιθυρισμὸς ἡ ἀσθενεστέρα φωνὴ μαθητοῦ τινος ἀπαντῶντος εἰς τὰς ἐρωτήσεις τοῦ διδασκάλου. Καὶ συγχρόνως, εἰς τὸν ἀντικρινὸν ἐξώστην, ὁ παπαγάλος, ἠλεκτριζόμενος, ἔκραζε:

― Παπαγάου! θέλεις καφέ;

Καὶ οἱ μαθηταί, οἱ καθήμενοι εἰς τὰ πρόθυρα τοῦ σχολείου, ἐκάγχαζον κ᾽ ἔκλειον τὰ βιβλία των, κ᾽ ἔτρεχον κ᾽ ἐφώναζον καὶ οἰστρηλατοῦντο.

*
* *

Ὁ εἷς τῶν μαθητῶν τῆς Γ´ τάξεως, ὑψηλός, ὀστεώδης, μὲ ζωηρὸν βλέμμα, φαινόμενος νὰ εἶναι τοὐλάχιστον δεκαεξαέτης, δὲν ἀπέσπα τὸ βλέμμα του ἀπὸ τὴν ταράτσαν ἐκείνην, τὴν ὑψηλήν. Ἕως τότε ψυχὴ δὲν ἐφαίνετο ἐπάνω εἰς τὴν ταράτσαν, ἀλλὰ μετ᾽ ὀλίγον ὡραῖον κοράσιον, δεκατεσσάρων ἐτῶν, μὲ τὰ ξανθὰ μαλλιὰ ξέπλεκα ἐφάνη ἐπὶ τῆς ταράτσας. Κατόπιν ἄλλο τῆς αὐτῆς ἡλικίας ἐπίσης μὲ ξανθὰ μαλλιά, καὶ ἓν ἄλλο μὲ μαῦρα μαλλιά. Ὁ μαθητὴς τότε ἐκεῖνος, ὅστις ἔπασχε φαίνεται, ἀπὸ πρώιμον ἔρωτα, ἠκούσθη νὰ ψιθυρίζῃ:

― Ἄχ! βασανάκια, βασανάκια!

Ὁ γείτων του, ὅστις ἐφαίνετο γνωρίζων τὴν ἀδυναμίαν του, κύψας εἰς τὸ οὖς, τοῦ ἐψιθύρισε τὸ ἑξῆς δίστιχον, τὸ ὁποῖον ἴσως αὐτὸς ἢ ἄλλος κανεὶς μεγαλυτέρας ἡλικίας εἶχε συνθέσει:

«Γίνε, Μαριώ μου, βόιβοδας, καὶ σύ, Λενιώ μου, μπέης,
καὶ σύ, μικρὸ Κατερινιώ, κριτὴς γιὰ νὰ μὲ κρένῃς.»

Τὰ τρία κορίτσια ἐγύριζαν, ἐγύριζαν, ἔφερναν βόλτες ἐπάνω εἰς τὴν ταράτσαν, ἐπεριπατοῦσαν, ἐστέκοντο, ἐκοίταζαν εἰς τὸν οὐρανόν, συνωμιλοῦσαν, ἔρριπταν ματιὲς πρὸς τὸ μέρος τῆς θύρας τοῦ σχολείου, ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταί, καὶ δὲν εἶχαν ἡσυχίαν. Οἱ μαθηταὶ ἐξέχασαν καὶ τὸ σχολεῖον, καὶ τὰ βιβλία, καὶ τὸν διδάσκαλον, καὶ αὐτὸν τὸν παπαγάλον, καὶ ἐσηκώθησαν, κ᾽ ἐκινοῦντο, καὶ οἰστρηλατοῦντο εἰς τρόπον ἐπίφοβον. Τὰ τρία βασανάκια, ὡς τὰ ὠνόμαζεν ὁ πτωχὸς ἐκεῖνος μαθητής, δὲν ἔμειναν ἐπὶ πολλὴν ὥραν μόνα των ἐπάνω εἰς τὴν ταράτσαν. Καὶ ἄλλα κατόπιν των βάσανα, καὶ ἄλλα βασανάκια, ἐφάνησαν πλησίον των. Φαίνεται ὅτι ἡ ταράτσα ἐκείνη ἐχρησίμευεν ὡς συνεντευκτήριον ὅλων τῶν κοριτσιῶν τῆς γειτονιᾶς. Τὸ θέρος, ὅταν ἔπεφτεν ὁ ἥλιος, ἢ τὸν χειμῶνα, ὅταν ἦτο αἰθρία ἡλιοφεγγὴς ἡμέρα, ὡς ἡ ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Δεκεμβρίου, τὰ κοράσια ἀνέβαιναν ἐκεῖ, καταβιβάζοντα τὰ λευκὰ τουλουπάνια των ἕως τοὺς ὀφθαλμούς, στρέφοντα τὰ νῶτα πρὸς τὸν ἥλιον, διὰ νὰ μὴ μαυρίσουν. Καὶ ἠκούετο ἐκεῖ ἐπάνω φαιδρὸν λάλημα καὶ εὔθυμος μινυρισμὸς παρθένων, καὶ κελαδήματα ἀνθρωπίνων χελιδόνων μόλις ἔναρθρα, ἀλλ᾽ ὄχι ὀλιγώτερον κενὰ ἐννοίας ἀπὸ τὰ κελαδήματα τῶν πτερωτῶν χελιδόνων τοῦ ἔαρος. Ἦσαν ἤδη ἕξ ἢ ἑπτὰ κοράσια, ἀπὸ δέκα ἕως δεκαπέντε ἐτῶν ἡλικίας, ἐπάνω εἰς τὴν ταράτσαν. Ἀλλ᾽ ὅταν ἠκούσθη ὁ βαρὺς δοῦπος τῶν βημάτων τῶν μαθητῶν τῆς Β´ τάξεως, κατερχομένων τὴν κλίμακα, ὡς νὰ τοὺς κατεδίωκον τὰ ἀόρατα φάσματα τῶν εἰς μι ρημάτων καὶ τῶν συνδέσμων καὶ τῶν μετοχῶν, καὶ αἱ ζῶσαι εἰκόνες τῶν μαυροπινάκων, καὶ οἱ δώδεκα ἢ δεκαπέντε ἐκεῖνοι νέοι ἐξῆλθον θορυβωδῶς τῆς θύρας τοῦ σχολείου, κραυγάζοντες ἐν παρόδῳ ― παπαγάλο! θέλεις καφέ; πρὸς τὸ ἀπτόητον ἐκτοπισμένον πτηνὸν τὸ ὁποῖον τοὺς ἔβλεπεν ἐν μακαρίᾳ ἀπαθείᾳ, κωφεῦον εἰς τὰς παροτρύνσεις των, τότε τὰ εὔθυμα κοράσια ἐκεῖνα ἔγιναν διὰ μιᾶς ἄφαντα ἀπὸ τὴν ταράτσαν. Τοῦτο τὸ ἔκαμαν κάπως ὡς νὰ ἐσπλαγχνίσθησαν τοὺς πτωχοὺς μαθητὰς τῆς Γ´ τάξεως, οἱ ὁποῖοι μετὰ πόνου καὶ σπαραγμοῦ καρδίας θ᾽ ἀνέβαινον εἰς τὴν παράδοσιν, τώρα ὅτε ἦλθεν ἡ σειρά των, ἐνόσῳ τὰ βασανάκια ἐκεῖνα εὑρίσκοντο ἐπὶ τῆς ταράτσας. Οἱ μαθηταὶ ἀνέβησαν τότε μὲ διπλῆν λύπην, διὰ τὴν θετικὴν ταύτην καὶ τὴν ἀρνητικὴν δυστυχίαν.

*
* *

Μόλις ἀνέβησαν οἱ μαθηταὶ εἰς τὸν τόπον τῆς παραδόσεως, καὶ τὰ κοράσια ἐφάνησαν πάλιν διὰ μιᾶς ἐπὶ τῆς ταράτσας. Ἀλλὰ τώρα δὲν ἔμειναν πλέον ὅσα ἦσαν. Ἡ μικρὰ ἀγέλη ηὔξησε ταχέως, καὶ θὰ ἦσαν ὅλα δεκαπέντε ἕως δεκαοκτὼ κοράσια, ἐπάνω εἰς τὴν ταράτσαν. Ἦσαν πρῶτον τὸ Μαριὼ καὶ τὸ Λενιὼ καὶ τὸ Κατερινιώ, τὰ τρία κοράσια τῆς οἰκίας. Εἶτα εἶχον ἔλθει ἀπὸ τὴν πρώτην γειτονικὴν οἰκίαν τὸ Ξενιὼ καὶ τὸ Κουμπώ, δύο ὡραῖαι μελαγχροιναὶ ἀδελφαί, ἡ μία δεκατεσσάρων καὶ ἡ ἄλλη δώδεκα ἐτῶν. Μετ᾽ αὐτὰς ἦλθαν τὸ Φωλιὼ τὸ Βελισάρικο καὶ τὸ Μαχὼ τὸ Πορταρίτικο, ἀπὸ δύο ἄλλας παρακειμένας οἰκίας. Κατόπιν ἦλθαν τὸ Κατινιώ, ἡ παπαδοπούλα, καὶ ἡ Εὐανθία, ἡ καπετανοπούλα, ἀπὸ τὴν οἰκίαν τῆς ἐξαδέλφης των, τῆς Μαχῶς, ὅπου εὑρίσκοντο· ὕστερον ἦλθαν τὸ Τσιτσὼ τὸ Ραφτί, καὶ τὸ Ἀσπασὼ τὸ Παναδί, καὶ ἡ Σοφούλα τὸ Μπακιρί, καὶ τελευταῖαι ἦλθαν ἡ Μόρφω, ἡ Σερετούλα, καὶ τὸ Κυρατσὼ καὶ τὸ Ἀσμινιώ, αἱ ἀδελφαί της, καὶ προσετέθησαν εἰς τὰς ἄλλας. Ὅλαι ἢ σχεδὸν ὅλαι ἦσαν ὡραῖα κοράσια μὲ γαλανὰ ὄμματα, μὲ μαῦρα ὄμματα, μὲ βαθέα καὶ ἀμαυρὰ καὶ οἰνωπὰ ὄμματα, μὲ λευκὸν χρῶτα, μὲ μελίχρυσον καὶ χνοάζοντα χρῶτα, μὲ μαύρους καὶ οὔλους βοστρύχους, μὲ μακροὺς καὶ ξανθοὺς καὶ καστανοὺς πλοκάμους, μὲ ἐλαφρὰ βαθουλώματα περὶ τὰς κόγχας τῶν ὀφθαλμῶν, μὲ ὡραῖα λεπτὰ ρόδινα ἢ ἁβρὰ καὶ κοράλλινα χείλη, μὲ κυανιζούσας φλέβας, μὲ χαρίεντας λακκίσκους καὶ γελασίνους ὑπὸ τὰς παρειάς, μὲ ἀναστήματα νεοφύτων κυπαρίσσων, μὲ λευκὰ τουλουπάνια, μὲ λεπτὰ καὶ διαφανῆ ἀλέμια* περὶ τὴν κεφαλήν, μὲ κοντὰ φουστανάκια, μὲ λευκὰς περικνημῖδας, καὶ μὲ συρτὰς ἐμβάδας.

Συνῆλθον ἐκεῖ, ὑψηλὰ εἰς τὴν ταράτσαν, καθὼς τὰ χελιδόνια εἰς τὸν ἄνω πυργίσκον τοῦ μαρμαρίνου κωδωνοστασίου τὸ θέρος, καὶ ὡμίλουν καὶ ἐκελάδουν, καὶ ἐγέλων καὶ ἐτερέτιζον, καὶ συνδιελέγοντο καὶ ἐτιτύβιζον. Ἡ μία ἐπεχείρει νὰ διηγηθῇ κάτι τι, καὶ τὸ ἄφηνε μισόν, διότι ἡ ἄλλη τὴν διέκοπτε δι᾽ ἐρωτήσεων, δι᾽ ἐπιφωνημάτων καὶ διὰ παρατηρήσεων. Ἡ τρίτη ἤρχιζεν ᾆσμα καὶ ἔλεγε μόνον ἕνα στίχον καὶ μισόν· ἡ τετάρτη ἔσυρε τέσσαρα ἢ πέντε βήματα καλαματιανοῦ καὶ ἔπαυε. Ἡ ἄλλη συνέπλεκε κατά τινα τρόπον τοὺς βραχίονας σταυρωτὰ μὲ ἄλλας δύο, καὶ τὰς ἐβίαζε νὰ χορεύσωσι τὴν «καμάρα»* ᾄδουσα ἅμα ἀργῶς καὶ μελῳδικῶς:

«Καμάρα χτί, καμάρα χτί,
καμάρα χτίζω στὸ γιαλό…»

Καὶ ἡ καμάρα δὲν ἐστέριωνε, καὶ καμμία ἐπιχείρησις δὲν εὐωδοῦτο, καὶ καμμία συνδιάλεξις δὲν ἐλάμβανε πέρας. Δὲν ὑπῆρχεν ἔννοια, δὲν ὑπῆρχε σκέψις καὶ στοχασμὸς καὶ σκοτούρα. Ὄμματα ἔλαμπαν, παρειαὶ ἀνθοῦσαν, χαμόγελα ἀνέτελλαν, ᾄσματα ἐν ψιθυρισμῷ, καὶ αἰσθήματα ἐν ἐμβρύῳ, καὶ βαθεῖαι πνοαὶ καὶ ἐλαφροὶ στεναγμοί, καὶ αὖραι τῆς νεότητος ἐρρίπιζον, ἀέριζον, ἐδρόσιζον, τὰ σώματα καὶ τὰς καρδίας.

*
* *

Περὶ ὥραν δωδεκάτην καὶ ἡμίσειαν, δὲν εἶχε μείνει πλέον καμμία ἐκ τῶν εὐλαβῶν γραιῶν ἔξωθεν τοῦ μετοχίου τοῦ παπα-Ἰσαακίου. Ὁ παπαγάλος ἀπὸ πολλῆς ὥρας δὲν εἶχεν ἀκούσει τὴν φωνὴν τοῦ ἀποκαμωμένου διδασκάλου νὰ ὑψωθῇ, καὶ δὲν εἶχεν ἐκπέμψει καὶ αὐτὸς τὴν συνήθη κραυγήν του.
Τὰ κορίτσια ἡτοιμάζοντο νὰ χωρισθῶσι, καὶ εἶχον καταβῆ ἀπὸ τὴν ταράτσαν. Εὑρίσκοντο τώρα κάτω εἰς τὸ προαύλιον τῆς οἰκίας καὶ ἐμεγαλοφωνοῦσαν καὶ ἔκαμναν τόσον θόρυβον, ὅσον δὲν θὰ ἔκαμναν ποτὲ παιδία τῆς αὐτῆς ἡλικίας. Ἡ συναναστροφή των ἐπολλαπλασίαζε τὴν τρέλαν των, καὶ ἑκάστη τούτων ἐφαίνετο νὰ ἔχῃ τόσην τρέλαν, ὅσην θὰ εἶχον ὅλαι ὁμοῦ. Ἀντικρύ των, εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ οἰκίσκου τῆς μαγίσσης, ἵστατο ἄσχημη γραῖα, μὲ ἄτακτον κόμην καὶ ἐνδυμασίαν, καὶ τὰς ἐκοίταζε μὲ ἀλλόκοτον βλέμμα.

Ὥραν πρώτην παρὰ τέταρτον, κατῆλθε τέλος ἀπὸ τὸ ὕψος τοῦ πατώματος τοῦ σχολείου ὁ διδάσκαλος, καὶ εὐθὺς κατόπιν κατέβησαν οἱ μαθηταὶ ἐν ἀλαλαγμῷ καὶ θορύβῳ. Ἦτο πολλαπλῆ χαρὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ἦτο τὸ τελευταῖον μάθημα πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν Χριστουγέννων.
Ἡ ἀγέλη τῶν μαθητῶν ἀντίκρυσε τὴν ἀγέλην τῶν κορασίων, καὶ τὰ βλέμματα ἔβαλον κατ᾽ εὐθεῖαν πρὸς τὸ προαύλιον τῆς μεγάλης οἰκίας μὲ τὴν ταράτσαν, καὶ οἱ πόδες ἠρνοῦντο νὰ βαδίσωσι πρὸς ἄλλην διεύθυνσιν. Ἀλλὰ τὴν ἰδίαν στιγμήν, ἡ ἄσχημη γραῖα ἥτις ἐκοίταζε τὰ κοράσια, σκανδαλισμένη ἤδη ἀπὸ τὰς τρέλας τὰς ὁποίας ἔβλεπεν, ἐνόμισεν ὅτι ἓν τῶν κορασίων ἐξέφερεν ἕνα ἀστεϊσμὸν εἰς βάρος της, καὶ ὅτι αἱ ἄλλαι ἐγέλασαν μὲ τοῦτο. Τῆς ἐφάνη ὅτι ἤκουσεν εὐκρινῶς τὴν λέξιν «μάγισσα». Δὲν χάνει καιρόν, ἁρπάζει μεγάλην τρικοκκιάν, ἀπὸ τὸν φράκτην τῆς γειτόνισσας, καὶ τρέχει πρὸς τὸ μέρος ὅπου ἵσταντο αἱ κορασίδες.

Αἱ πολλαὶ ἐξ αὐτῶν, ὅσαι δὲν ἦσαν τοῦ σπιτιοῦ, ἀπεχαιρέτισαν τὰς τρεῖς ἀδελφάς, καὶ ἤρχισαν ν᾽ ἀπομακρύνωνται. Ἡ ἀπαίσιος γραῖα ἔτρεξε, μὲ ξέπλεκα ψαρὰ μαλλιά, μὲ μισὴν μανδήλαν, μὲ σχισμένην καὶ ἐμβαλωμένην κόκκινην μαλλίναν*, κοντὴν ἐμπρός, ξηλωμένην ἀπὸ τὴν μέσην καὶ συρομένην ὀπίσω, μὲ μίαν μαλλίνην, ρυπαράν, σχισμένην περὶ τοὺς δακτύλους καὶ τὴν πτέρναν, κάλτσαν, μὲ ἕνα πόδα γυμνόν, ρικνή, βλοσυρά, μὲ τὸ ἓν τσουλούφι τῆς κόμης κρεμασμένον ἕως τὸν ὦμον, μὲ τὸ ἄλλο κοντὸν καὶ κυρτωμένον ὑποκάτω εἰς τὴν μανδήλαν, ἔτρεξε μὲ τὴν μεγάλην τρικοκκιάν, τὴν ἔχουσαν ὀξείας καὶ τσουχτερὰς τὰς ἀκάνθας, διὰ νὰ βγάλῃ, εἰ δυνατόν, τὰ μάτια, ἤ, τοὐλάχιστον, νὰ σχίσῃ τὰς ἁβρὰς σάρκας τῶν κορασίδων. Ὁ σκύλος της ἔτρεχεν ἀπὸ ὀπίσω, γαυγίζων μανιωδῶς, σημαίνων τὴν ἔφοδον. Ὁ παπαγάλος, ἀπ᾽ ἐπάνω ἀπὸ τὸν ἐξώστην τῆς Σοφιανίνας, ἐρεθισθείς, ἤρχισε νὰ κράζῃ:

― Παπαγάου! παπαγάου!

*
* *

Ἦτον αὐτή, ἡ ἰδία Βότσαινα ἡ μάγισσα. Ἡμέραν μεσημέρι, διερχόμενοι ἔξω τῆς οἰκίας της, ὅλοι ἐσταυροκοποῦντο. Τὴν νύκτα οὐδεὶς θὰ ἐτόλμα νὰ διέλθῃ. Εἶχε μεγάλην φήμην εἰς τὴν τέχνην της. Ἐὰν συνέβαινε κανὲν ἐντόπιον πλοῖον νὰ μὴν ἔχῃ ἀκουσθῆ ἀπὸ καιρὸν καὶ νὰ εἶναι ὕποπτον, αὐτὴ ἦτο ἱκανὴ νὰ δείξῃ μέσα εἰς ἓν αὐγόν, εἰς τὴν γυναῖκα ἢ τὴν μητέρα τοῦ ἐν ὑποψίᾳ ναυτικοῦ, τὴν τύχην τοῦ πλοίου. Πότε τὸ πλοῖον ἦτο σῶον μετὰ τοῦ πληρώματος, καὶ αὐτὴ τὸ ἐδείκνυε βουλιαγμένον μέσα εἰς τὸ αὐγόν. Πότε τὸ πλοῖον εἶχε ναυαγήσει πράγματι, κ᾽ ἐκείνη τὸ ἐδείκνυεν ὀρθοπλοοῦν μέσα εἰς τὸν κρόκον. Τοῦτο ἐκανονίζετο ὄχι ἀπὸ τὴν ἀμοιβὴν τὴν ὁποίαν ἤλπιζε νὰ λάβῃ, ἀλλ᾽ ἀπὸ τὰ αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἔτρεφεν ἡ ἰδία πρὸς τὴν γυναῖκα ἢ τὴν μητέρα τοῦ καραβοκύρη. Ἀλλ᾽ ἡ ἔκβασις δὲν ἐζημίωνε μεγάλως τὴν φήμην της. Ἦτο πάντοτε ἡ Βότσαινα ἡ μάγισσα. Πῶς τὰ κατάφερνε!

Ἔτρεχε πάλλουσα εἰς τὴν χεῖρα τὴν πελωρίαν τρικοκκιάν, μὲ τὸ ἓν τσουλούφι τῶν μαλλιῶν της σειόμενον ἐπὶ τοῦ ὤμου της, μὲ τοὺς σκληροὺς καὶ χελωνοδέρμους πόδας της πλήττοντας τὸ ἔδαφος ὡς πέταλα φορβάδος. Αἱ παιδίσκαι εἶχον χωρισθῆ ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ πολλὰς διευθύνσεις. Αὐτή, μὲ τὸ ὄμμα της, ἐξέλεξε μεταξὺ ὅλων τῶν συμπλεγμάτων τὸ πολυαριθμότερον, καὶ κατ᾽ ἐκείνου ἔστρεψε τὴν μανίαν της.

Ἦσαν πέντε ἢ ἓξ ἐκ τῶν κορασίδων. Δὲν εἶχαν ἐννοήσει τίποτε, κ᾽ ἐξηκολούθουν νὰ βαδίζωσιν ἀργὰ καὶ συνομιλοῦσαι. Ἡ μάγισσα, καθ᾽ ὅσον ἐπλησίαζεν, ἐβώβαινε τὸ βῆμά της, καὶ δὲν ἠκούετο πλέον ὁ κρότος τῶν πετάλων. Ἐπεθύμει ν᾽ ἀπολαύσῃ τὴν ἡδονὴν νὰ σχίσῃ τὸν λαιμὸν ἢ τὸ μάγουλον μιᾶς ἢ περισσοτέρων ἐκ τῶν νεανίδων, πρὶν λάβωσιν αὐταὶ εἴδησιν.

*
* *

Συγχρόνως, οἱ νέοι τῆς Γ´ τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου εἶχον παρατηρήσει τὴν ἔφοδον, καὶ δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν, οἱ ζωηρότεροι, χωρὶς νὰ διστάσωσιν, ἐπέταξαν τὰ βιβλία των εἰς τὸ ἔδαφος, ἥρπασαν ὀλίγα χαλίκια, καὶ ὥρμησαν νὰ κυνηγήσωσι τὴν μάγισσαν. Ἔτρεχον κατόπιν της καὶ εἰς κάθε πέντε βήματα ἔκυπτον βιαστικά, ἥρπαζον λιθάρια καὶ βώλους γῆς, καὶ τὴν ἐπετροβόλουν.

Τρεῖς ἢ τέσσαρες ἄλλοι, ἔτρεξαν κατόπιν των, κρατοῦντες τὰ βιβλία ὑπὸ τὴν μασχάλην.
Ἡ ἐξαγριωμένη μάγισσα εἶχε φθάσει ἤδη τὰς μικρὰς παιδίσκας, καὶ αὗται εἶχον αἰσθανθῆ τέλος τὴν καταδίωξιν, ἐτάχυναν δὲ τὸ βῆμα ἀποροῦσαι καὶ γελῶσαι.

Ὁ σκύλος ἔτρεχε κατόπιν τῆς Βότσαινας γαυγίζων μανιωδῶς, οἱ τρεῖς μαθηταὶ τοῦ σχολείου ἔτρεχον κατόπιν τοῦ σκύλου ρίπτοντες λίθους καὶ βώλους. Ὁ παπαγάλος μακρόθεν, ἀπὸ τὸν ἐξώστην τῆς Σοφιανίνας, ἐπανελάμβανε:

― Παπαγάου! θέλεις καφέ;

*
* *

Ὁ ἀέρας μόνον τῆς τρικοκκιᾶς, καὶ ἡ ἄκρα ἀκωκὴ μιᾶς τῶν πολυκλάδων ἀκανθῶν, ἔθιξε τὴν κόμην μιᾶς τῶν κορασίδων, τῆς δωδεκαετοῦς Μαχῶς, τῆς κόρης τοῦ Πορταρίτη.

Συγχρόνως λίθος εὐστόχως ριφθεὶς ὑπὸ τοῦ ὑψηλοῦ καὶ ἰσχνοῦ μαθητοῦ, ἐκείνου εἰς τὸ οὖς τοῦ ὁποίου εἶχε ψιθυρίσει εἷς τῶν συμμαθητῶν του τὸ ἀνωτέρω παρατεθὲν δίστιχον, καὶ ὅστις ἦτο ὁ πρῶτος πετάξας τὰ βιβλία του καὶ τρέξας, ἐκτύπησε τόσον καιρίως, καὶ ἐκλόνισε τόσον σφοδρῶς τὴν πελωρίαν τρικοκκιάν, εἰς τὴν χεῖρα τῆς Βότσαινας, ὥστε ἡ μάγισσα ᾐσθάνθη δεινὸν τὸν ἀντίκτυπον, ἡ χείρ της ἐπόνεσε καὶ ἀφῆκε τὸ ὅπλον της νὰ πέσῃ κατὰ γῆς.

Ὁ ὑψηλόκορμος νέος ἐπάτησεν ἐν θριάμβῳ ἐπὶ τῆς πολυκλάδου τρικοκκιᾶς, καὶ ἡ μάγισσα ἐτράπη εἰς ραγδαίαν φυγήν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι τὴν κατεδίωκον ἀκόμη πετροβολοῦντές την, ὁ σκύλος τοὺς ἐγαύγιζε φοβερά, καὶ ὁ παπαγάλος ἐφώναζε κατὰ πρόσωπον τῆς μαγίσσης:

― Θέλεις καφέ; Θέλεις καφέ;

(1894)

http://www.papadiamantis.org/works/58-narration/292-03-01-wx-basanakia-1894

Κ.ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ - Σημείωμα για τον Έρωτα στην Εκπαίδευση

« Για να υπάρξει πραγματική εκπαίδευση με την αυστηρή έννοια του όρου υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: είναι ότι αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται αντικείμενο επένδυσης και πάθους και από τους εκπαιδευτές και από τους εκπαιδευόμενους και, για να το πω καθαρά, ότι αν δεν υπάρχει έρωτας μες στην εκπαίδευση δεν υπάρχει εκπαίδευση!

Εάν κάποιος κάτι μαθαίνει μέσα στο σχολείο είναι διότι, διαδοχικά, έναν καθηγητή σε κάποια τάξη - και στο πανεπιστήμιο ακόμη - τον ερωτεύεται και τον ερωτεύεται διότι βλέπει ότι αυτός ο ίδιος ο καθηγητής είναι ερωτευμένος με αυτό που διδάσκει.

Λοιπόν, για να τα πω επίσης καθαρά και για να γίνω πλήρως απεχθής σ’ αυτούς που με ακούνε, σήμερα οι εκπαιδευτικοί ασχολούνται με τις επαγγελματικές τους διεκδικήσεις, οι οικογένειες ασχολούνται με το να πάρει το παιδί ένα " χαρτί " και τα παιδιά ασχολούνται με οτιδήποτε άλλο εκτός από την επένδυση των πραγμάτων που μαθαίνουν. Λοιπόν, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει εκπαίδευση. »